Asgari ücretle 2022’de her şey değişti

2022 yılında belirlenen ve 5.004 liraya çıkartılan asgari ücretle birlikte sosyal güvenlikte doğum ve askerlik borçlanmasından işsizlik maaşına, genel sağlık sigortası priminden isteğe bağlı sigortalılık ödemelerine, bireysel emeklilik sistemi kesintilerine kadar tüm ödemeler de değişti. Peki, neler değişti ve kimler bu değişikliklerden etkilenecek? İşte, yeni asgari ücretle birlikte sosyal güvenlikte değişenler.

2022 yılında uygulanacak asgari ücret aylık brüt 5.004 TL, aylık net 4.253,40 TL, günlük brüt 166,80 TL oldu. Asgari ücret çalışanları ilgilendiriyor olsa da sosyal güvenliğe konu neredeyse tüm işlemler asgari ücrete göre belirleniyor. Buna göre asgari ücretteki yüzde 50’lik artış sosyal güvenlik ile ilgili tüm alanlara da yansıdı. Yeni asgari ücretle birlikte; doğum ve askerlik borçlanmasından işsizlik maaşına, genel sağlık sigortası priminden isteğe bağlı sigortalılık ödemelerine, bireysel emeklilik sistemi kesintilerine kadar tüm ödemeler de değişti ve haliyle arttı.

İŞSİZLİK MAAŞI ARTTI

Çalışanın adına son 4 ay içinde SGK’ya, bildirilen prime esas kazanç dikkate alınarak işsizlik maaşı hesaplanıyor. Sigortalının ortalama brüt kazancının yüzde 40’ı kadar maaş ödeniyor. En fazla işsizlik ödeneği ise aylık brüt asgari ücretin yüzde 80’ini geçemiyor. 2021’de en düşük işsizlik maaşı 1.431 lira, en yüksek işsizlik maaşı da 2.862 liraydı. 2022’de yeni asgari ücretle birlikte işsizlik maaşı da arttı. 2022 yılında ise en düşük işsizlik maaşı 2.130 lira, en yüksek işsizlik maaşı ise 4.260 lira olacak.

GENEL SAĞLIK SİGORTASI PRİMİ

Yeni sene ile birlikte Genel Sağlık Sigortası (GSS) için ödenecek prim de değişti. Gelirinin aynı hanede yaşayan aile içinde kişi başına düşen tutarı, asgari ücretin üçte birinin altında olanlar her sene olduğu gibi gelir testine girecek ve gelirlerinin düşük olduğu tescil edilirse GSS primlerini devlet karşılayacak. 2017 yılında düzenleme ile sağlık sigortasında tek prim sistemine geçildi. Buna göre geliri asgari ücretin üçte birinin üzerinde olanlar asgari ücretin yüzde 3’ü üzerinden GSS primi ödüyor. 2021 yılında genel sağlık sigortası için ödenecek aylık prim tutarı 107.3 lirayaydı. 2022 yılında ise genel sağlık sigortası için aylık 150,12 lira, yıllık da 1.801 lira prim ödenecek.

İSTEĞE BAĞLI SİGORTA PRİMİ YÜKSELDİ

Zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmayan, sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışan ya da tam gün çalışmayanlar, malullük ve yaşlılık aylığı almayanlar isteğe bağlı sigortalı olabiliyor. İsteğe bağlı sigortalılıkta ödenecek prim kişiye bağlı. Ancak belirli bir sınırlama var. En az brüt asgari ücretin yüzde 32’si, en çok da yine brüt asgari ücretin 7.5 katının yüzde 32’si kadar. 2021 yılında isteğe bağlı sigorta yaptıranlar en az 1.144.8 lira, en çok da 8.586 lira yatırabiliyorlardı. 2022 yılında ise isteğe bağlık sigorta yaptıracaklar aylık en az 1.601 lira prim ödeyecekler. Primlerini yüksekten ödemek isteyenler ise en çok 2022’de 12.009 lira yatıracaklar.

ASKERLİK VE DOĞUM BORÇLANMASINDA NELER DEĞİŞTİ?

Yeni yılla birlikte kadın çalışanlar için doğum, erkek çalışanlar için de askerlik borçlanması için ödenecek tutarlar da arttı. Çalışan tüm kadınlar doğum borçlanması imkanından yararlanabiliyor. Doğum yapan kadının, doğumdan önce sigortalı olarak çalışıyor olması gerekiyor. Doğumdan önceki 8 haftalık süre ile çoğul gebelik halinde de 10 haftalık süre ve doğuma 3 hafta kalana kadar çalışılması durumunda ve doğum sonrası süre dahil toplam 2 yıllık süre borçlanılabiliyor. Bir doğum için borçlanılacak süre 720 gün. En fazla 3 doğum için borçlanma imkânından yararlanılıyor.

Askerlik borçlanması ise en fazla askerlik süresi kadar yapılabiliyor. Askerlik borçlanması, emeklilik için gerekli olan prim gün sayısını artırıyor. Gerek doğum gerekse de askerlik borçlanması asgari ücrete göre belirleniyor. Borçlanma karşılığında ödenecek en düşük tutar asgari ücretin yüzde 32’si, en yüksek tutar da asgari ücretin yüzde 32’sinin 7,5 katı.

2021 yılında askerlik ve doğum borçlanması için günlük borçlanılacak en düşük tutar da 38.15 lira, aylık borçlanılacak en düşük tutar da 1.144.64 lira; günlük borçlanılacak en yüksek tutar da 286.16 lira, aylık 8.584 liraydı. Buna göre doğum borçlanması yapacak kadınlar ile askerlik borçlanması yapacak erkek çalışanlar aylık 1.144,64 lira ile 8.584,8 lira arasında bir tutar ödeyerek, borçlanabiliyorlardı.

2022’de ise en düşük borçlanma için ödenecek tutar günlük 53 lira, aylık 1.601 lira oldu. Tavandan borçlanma yapacaklar ise günlük 398 lira, aylık 12 bin lira ödeyecekler.

KIDEM TAZMİNATININ TAVANI YÜKSELDİ

2022 ile birlikte kıdem tazminatı da arttı. İşveren, çalışana, her bir yıl için 30 günlük, yani bir aylık, giydirilmiş brüt ücret tutarında tazminat ödemek zorunda. Giydirilmiş ücret demek; aylık brüt maaş, ikramiye, prim, yol yardımı, yakacak yardımı gibi ödemeleri içerir ve tazminat hesaplamasında bu ödemelerin tamamı hesaba katılır. Toplam kıdem tazminatı ise çalışanın son aldığı aylık giydirilmiş brüt ücretin, işyerinde çalışılan yılla çarpılması ile hesaplanır. Asgari ücretin 5.004 liraya çıkması ile birlikte kıdem tazminatı da artarak 12.976 lira oldu.

BES KESİNTİSİ ARTTI

45 yaş altı çalışanların işverenleri tarafından Bireysel Emeklilik Sistemine (BES) dahil edilmesine imkan tanıyan otomatik BES’te maaşlardan yapılan kesinti tutarı da arttı. Çalışanların her ay brüt maaşlarından yüzde 3 kesilerek, BES’e aktarılıyor. 2022 yılında asgari ücretli bir çalışanın aylık maaşından 150,12 lira BES kesintisi yapılacak.

YAŞLILIK VE ENGELLİ AYLIĞI

65 yaşını doldurmuş, hiçbir sosyal güvencesi ve herhangi bir geliri olmayan kişilere ödenen 65 aylığının 2022’de hem tutarı artacak hem de yararlanma koşulu değişecek. Aylıktan yararlanabilmek için gelirin asgari ücretin aylık net tutarının üçte birinden az olması gerekiyor. Buna göre 2022 yılında aylık geliri 1.417 liranın altında olanlar yaşlılık aylığı alabilecek. 65 yaş aylığı memur maaş katsayısındaki artışa göre belirleniyor. Buna göre 2021 yılında 864 lira olan yaşlılık aylığı 1.114 liraya çıkacak. Yeni senede engellilere ödenen maaşlar da artacak.