Haluk Özsarı yazdı: Sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve yenilikler

Bu hafta sizlere, yeniliklerle Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri arasındaki ilişkili bilgi aktaracağım. Birleşmiş Milletler 2015 yılında Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri açıkladı. 2030 yılına kadar ulaşılması gereken sosyal, ekonomik ve çevresel göstergeler sıralandı. Bu kapsamda 169 özel, 17 küresel hedef yer almaktadır.

17 Hedef

Sürdürülebilir kalkınma; gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılayabilme yeteneğine zarar vermeden kalkınmayı sağlama anlamındadır. 17 küresel çaplı hedeften oluşmaktadır. 2015’te süresi dolan Binyıl ya da Milenyum Kalkınma Hedeflerinin yerini alan bu 17 hedef, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları olarak da bilinir.

Bazı ana başlıklar şöyle özetlenebilir (https://turkiye.un.org/tr/sdgs):

Hedef 1: Yoksulluğa Son

Hedef 2: Açlığa Son

Hedef 3: Sağlık ve Kaliteli Yaşam

Sağlık ve Kaliteli Yaşam kapsamında 13 hedef bulunmaktadır:

1. Anne ölümlerininazaltılması, 2030 yılına kadar her 100.000 doğumda anne ölüm oranını 70’in altına indirmek
2. 5 yaş altında önlenebilir tüm ölümlerin sona erdirilmesi, 2030 yılına kadar çocuk ölüm oranını 1000 canlı doğumda en az 25’e düşürmek
3. Bulaşıcı hastalıklarla mücadele, 2030’a kadar AIDS, tüberküloz, sıtma ve ihmal edilen tropikal hastalıksalgınlarının sona erdirilmesi ve hepatit, su yoluyla bulaşan hastalıklar ve diğer bulaşıcı hastalıklarla mücadele edilmesi
4. Bulaşıcı olmayan hastalıklardan kaynaklanan ölümlerin azaltılması ve ruh sağlığınındesteklenmesi, 2030’a kadar bulaşıcı olmayan hastalıklardan kaynaklanan erken ölümlerin önlenmesi veya hastalıkların tedavisi yoluyla üçte bir oranında azaltılması ile akıl ve ruh sağlığının geliştirilmesi
5. Madde bağımlılığınıntedavi edilmesi ve önlenmesi, uyuşturucu madde kullanımı ve alkol bağımlılığını da kapsayan madde bağımlılığının önlenmesi ve bağımlılıkların tedavisinin güçlendirilmesi
6. Trafik kazalarındankaynaklanan yaralanma ve ölümlerin azaltılması, 2020’ye kadar karayolları trafik kazalarından kaynaklanan küresel ölümlerin ve yaralanmaların sayısının yarıya indirilmesi
7. Cinsel sağlık ve üreme sağlığı, aile planlamasıve eğitimine evrensel erişim, 2030’a kadar cinsel sağlık ve aile planlamasını da kapsayan üreme sağlığı hizmetlerine ve bu konuda bilgi ve eğitime evrensel erişimin sağlanması ve üreme sağlığının ulusal stratejilere ve programlara entegre edilmesi
8. Evrensel sağlık güvencesine ulaşılması, finansal riskten korunmayı, kaliteli temel sağlık hizmetlerine erişimi ve herkesin güvenli, etkili, kaliteli ve uygun fiyatlı temel ilaçlara ve aşılara erişimini de kapsayan evrensel bir sağlık güvencesi sisteminin oluşturulması
9. Tehlikeli kimyasallardan ve kirlilikten kaynaklanan ölümlerin ve hastalıkların azaltılması, 2030’a kadar zararlı kimyasallardan ve hava, suve toprak kirliliğinden kaynaklanan hastalıkların ve ölümlerin sayısının büyük ölçüde azaltılması
10. Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi‘nin bütün ülkelerde, uygun görüldüğü şekilde uygulanmasının güçlendirilmesi
11. En çok, gelişmekte olan ülkeleri etkileyen bulaşıcı ve bulaşıcı olmayan hastalıklar için aşılar ve ilaçlar geliştirilmesinin desteklenmesi, gelişmekte olan ülkelerin kamu sağlığının korunmasına yönelik esnekliklere ilişkin Fikir Mülkiyeti Haklarının Ticari Niteliklerine İlişkin Anlaşma hükümlerini tamamıyla uygulayabilme hakkını onaylayan Doha Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları (TRIPS) ve Kamu Sağlığına İlişkin Deklarasyona uygun olarak, uygun fiyatlı temel ilaçlar ve aşılara erişimin sağlanması ve özellikle herkesin ilaçlara erişiminin sağlanması
12. Özellikle en az gelişmiş ülkelerve gelişmekte olan küçük ada devletleri olmak üzere gelişmekte olan ülkelerde sağlık hizmeti finansmanının ve sağlık işgücü istihdamının, geliştirilmesinin, eğitilmesinin ve devamlılığının önemli ölçüde artırılması
13. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere bütün ülkelerin ulusal ve küresel sağlık risklerine karşı erken uyarı, riski azaltma ve risk yönetimi kapasitelerinin güçlendirilmesi

Hedef 4: Nitelikli Eğitim

Hedef 5: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği

Hedef 6: Temiz Su ve Sanitasyon

Hedef 7: Erişilebilir ve Temiz Enerji

Hedef 8: İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme

Hedef 9: Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı

Hedef 10: Eşitsizliklerin Azaltılması

Hedef 11: Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar

Hedef 12: Sorumlu Üretim ve Tüketim

Hedef 13: İklim Eylemi

Hedef 14: Sudaki Yaşam

Hedef 15: Karasal Yaşam

Hedef 16: Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar

Hedef 17: Amaçlar için Ortaklıklar

Patent İlişkisi

Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile patent ilişkisini kurmak istenirse, şu saptamaları yapmak mümkündür.

Bilindiği gibi patent, buluş sahibine lisans veya satış gibi yollarla para kazanma fırsatı sağlar. Buluşun değerini gösteren belgeler yoluyla buluş sahibi yatırımcıların dikkatini çekebilmektedir. Patent başvuruları, ticari ürün piyasaya çıkmadan yıllar önce yapılır. Patent verileri, araştırma geliştirme gayretleri ve gelecek ürünlerine bir çok fırsat sunabilir.

Birleşmiş Milletler Özel Kuruluşu

1967 yılında kurulan Dünya Fikrî Mülkiyet Örgütü, Birleşmiş Milletler’in özelleşmiş 17 örgütünden birisidir (https://www.wipo.int/portal/en/index.html). Amacı, fikrî mülkiyet haklarının korunması ve yaratıcı etkinliği teşvik etmektir. World Intellectual Property Organization (WIPO) tarafından hazırlanan raporda, 15,2 milyondan fazla aktif patent süreci olduğunu göstermektedir. Bunların yaklaşık üçte biri de Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile ilişkili gösterilmektedir.

Patentlerin dağılımdaki ilk beş sırada;

sanayi,

inovasyon ve altyapı,

sağlık,

sürdürülebilir ürün ve üretim yöntemlerindeki yenilikler ile

yenilenebilir enerji kaynaklarındaki gelişmelere ilişkin gruplar bulunmaktadır.

Yoksulluk, eğitim, temiz su ve sanitasyon, suda ve karada yaşam gruplarına ilişkin patentleme daha az olsa son dönemde artmakta olan bir ilgiden söz edilmektedir.

Geleceği İnşa

Fikri Mülkiyet, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’nin başarısı için anahtar olan yenilik ve yaratıcılık için kritik bir teşvik olarak belirtilir.

Geçen yıl, Dünya Fikri Mülkiyet Günü kampanyasında tema, “yenilik ve yaratıcılıkla ortak geleceği inşa etmek” olarak belirlenmiştir. Bu bakışla, ortak geleceği inşa etmek için çok önemli olan yenilikçi ve yaratıcı çözümlerin teşvik edilme yollarını bulmak, özellikle sağlık hizmeti ve finansmanında giderek daha da önem kazanmaktadır.

Geleceği birlikte kurmak için işbirliği ile bu temayı güçlendirmek, sadece ulusal değil uluslararası düzeyde de anahtar olacaktır. Böylece bir yandan yeni sağlık girişimcilerine yol gösterici olunacak, diğer yandan da yenilikçilik tetiklenecektir.

Dönüştürücü inovasyon ile ilgili güncellemeleri takip etmek yeterlidir. Geleceği tahmin etmenin en iyi yolunun onu birlikte şekillendirmek olduğuna inanarak, vizyonerlerin birlikte hareket etmesi süreci beklenenden hızlı bir ivmeye kavuşturabilir.