İster sağlık hizmeti sunan, ister sigortasını yapan, ister karar verici olsun; yapay zeka kullanımını benimsenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Sağlık hizmetlerini geliştirmek, kazanımları arttırmak için dijitalleşmenin her türlü aracı en üst düzeyde kullanılmalıdır.
Her geçen gün ilerleyen teknoloji kendi yenilikçi alanlarını tüm sektörlere de taşımaktadır. Doğal olarak bu süreçte, yeni teknolojileri anlama ve yorumlama önemli olmaktadır.
Yeni teknolojiler ne kadar doğru anlanırsa, getireceği fırsat ile tehditler de o kadar gerçekçi öngörülebilir Bunun sonucunda, yeni teknolojiler için alınabilecek yatırım kararları ve o kararlara hazırlıklı olma süreçlerinde beklenmedik gelişmelerle karşılaşılma ihtimali en aza indirilmiş olur.
Gartner Hype Döngüsü
Yenilikçi alanların neler olabileceğine ilişkin çalışmalara nasıl ulaşılabileceğinin yolları arasında, orijinali “Gartner Hype Cycle”, Türkçesiyle Gartner Hype Döngüsü olarak isimlendirilen yöntemden yararlanılmaktadır. Bu yöntemde, yeni teknolojilerin beceri, yaşam süresi ve potansiyelleri bir grafik ile gösterilmektedir. Temeli; yatay eksende zaman, dikey eksende kullanıcı beklentileri olan bir grafiğe dayanmaktadır. Grafik, yeni teknolojilerle ilgili süreçleri 5 aşamada incelemektedir.
Gartner Hype Döngüsü’ne göre bu aşamalar; tetikleme, beklentilerin zirvesi, hayal kırıklığı, tekrar yükseliş ve verimlilik dönemleri olarak sıralanmaktadır. Yeni teknolojinin ortaya çıktığı ilk aşamada yapılan tanıtımlarla insanlar etkilenmeye başlasa da henüz ürün gerçekleşmemiş ve ticari olarak yaygınlaşmamıştır. Tetiklemelerle yeni teknolojiye ilgi artar, sağlayacağı faydaya ilişkin beklenti oluşur. İkinci aşamada beklenti zirve noktasına ulaşır. Teknolojinin beklentileri karşılamaması durumunda grafiğin düşüşe geçtiği görülür. Bazen düşüşle birlikte ortadan kalkan teknoloji örnekleri yaşanırken, bazen de tekrar bir yükseliş görülebilir. Teknoloji kullanımına yönelik daha fazla örnek ortaya çıkabilir. Son aşamada ise denemeler bitmiş, yeni teknoloji ürüne dönüşmüştür. Üreten için yatırım amacına ulaşmış, kullanan için faydalı olma dönemi başlamıştır.
Bu modele göre yapılmış üç ayrı yeni teknoloji öngörüsü örneği verilmektedir;
- 2018 yılı eğilimlerinde; artırılmış gerçeklik teknolojisi, akıllı robotlar ile yapay zeka teknolojileri,
- 2019 yılı eğilimlerinde; 5G teknolojisi, dijital ortamlar, gelişmiş yapay zeka ve analiz konuları,
- 2020 ve sonrası eğilimlerinde ise, insan odaklı teknolojiler ve akıllı alanlar oluşturmaya yönelik olan teknolojiler öne çıkmaktadır. Bunlar arasında; nesnelerin interneti yoluyla her şeyin internete bağlı olduğu bir süreç, artırılmış gerçeklik ve sanal asistanlar ile makine öğrenmesinin yapay zeka yetenekleriyle bir araya getirilmesi sayılmaktadır.
Tüm bu örnekler, dijitalleşme ortak paydasının değişik modelleri olarak adlandırılabilir.
Gartner Raporu’ göre özetle; Gartner Hype Cycle, yarışmacı bir farklılaşma ile verimliliğe yönelik yenilikleri vurguluyor, yenilikçi teknolojileri erken fark edenlerin olası yararlarından değişik fırsatlar oluşturabileceğine dikkat çekiyor.
Yapay Zeka
Görüldüğü gibi, neredeyse son beş yılın tüm gelecek yeni teknoloji öngörüleri arasında, yapay zeka oldukça ağırlıklı bir yer tutmaktadır. Yapay zeka kavramı tanımlanırken; kendisine verilen görevleri yapmak için insan zekasını taklit ederek, topladığı bilgilerle aşamalı ilerlemeler geliştirebilen sistemlerden söz edilmektedir.
“Artificial Intelligence” kelimelerinin AI şeklinde kısaltmasıyla da ifade edilen yapay zeka, son yıllarda sağlık ve sigortacılık alanında da yaydın kullanılmaya başlandı.
International Data Corporation (IDC), 2019’da 37 milyar dolar olan sigortacılıktaki yapay zeka harcamalarının 2023’te 97,9 milyar dolara ulaşmasının beklendiğini açıkladı. Danışmanlık firması Gartner’a göre, sigorta şirketlerinin yüzde 51’i yapay zeka teknolojilerine yatırım yapıyor.
İlgilileri, Türkiye’deki yapay zeka girişimlerindeki artışa dikkat çekiyorlar. Bu kapsamda, sadece son bir yılda, Türkiye’deki yapay zeka girişimlerinin 134’den neredeyse ikiye katlanarak 226’ya ulaştığını vurguluyorlar.
Sigortacılık Örnekleri
Sigortacılıkta; sanal asistan, süreç otomasyonu, risk fiyatlama, yeni sigortalı gibi alanlarda yapay zeka tabanlı uygulamalar ülkemizde de giderek yaygınlaşıyor.
Bir bireysel emeklilik şirketi, 2019 yılında başlattığı yapay zeka algoritmalarıyla sigortalısına etkili desteği amaçladığını duyurdu.
Pandemi döneminde sigorta şirketlerinin, kişiselleşmiş ve hızlı çözümleriyle zaman ve maliyet tasarrufu konusunda iyi uygulama örneklerini arttırdıkları anlatılıyor.
Yapay zeka yoluyla taşıtlardaki cihazların; hız ve yakıt tüketimi gibi değişiklikleri izleyen bir dönüşüme uğradığına ilişkin uygulamalar konuşmaya başlandı.
Geçenlerde, sağlık sigortacılığı ağırlıklı çalışan bir sigorta şirketi, robot destekli süreçler ve akıllı online uygulamalarını duyurdu.
İster sağlık hizmeti sunan, ister sigortasını yapan, ister karar verici olsun; yapay zeka kullanımını benimsenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Sağlık hizmetlerini geliştirmek, kazanımları arttırmak için dijitalleşmenin her türlü aracı en üst düzeyde kullanılmalıdır.
Uzaktan Sağlık Hizmeti Yönetmeliği
Öte yandan, 10 Şubat 2022 tarihli Resmi Gazete’de, 15 ülke örneği incelenerek hazırlandığı ifade edilen Uzaktan Sağlık Hizmeti Yönetmeliği yayımlanmıştı. Yönetmelik, sağlık hizmetinin mekândan ve coğrafyadan bağımsız olarak ve çağdaş tıbbî teknolojiye dayanılarak sunulmasını amaçlıyordu. Uzaktan sağlık hizmeti sunacak sağlık tesislerine izin verilmesine, uzaktan sağlık bilgi sisteminin geliştirilmesine, tescil edilmesine ve denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar bu Yönetmelik ile düzenlenmişti. Geçici 1. Madde, yayımını izleyen en geç altı ay içerisinde uzaktan sağlık hizmeti faaliyet izin belgesi almak zorunluluğu vardı. Geçtiğimiz hafta bu altı ayın son haftasıydı ve 9 firma tescil alarak ilan edildi.
Bu süreç yakın gelecekte, yapay zeka destekli uzaktan hasta takibinin de içinde olduğu değişik sağlık hizmet sunum modellerini yaşayacağımızın habercisi olacak gibi gözüküyor.
Yönetmelik son birkaç yıllık hazırlığının her aşamasında sektörle paylaşılmış ve alınan geri bildirimler doğrultusunda yenilenmişti.
Yönetmeliğin Resmi Gazete’de yayımlandığı hafta yazdığım 14 Şubat 2022 tarihli yazımı aşağıdaki cümlelerle bitirmiştim. Bu kez de, yeri geldiği için aynı cümleleri tekrar hatırlatarak bitirmek istiyorum;
“…Yönetmelik, eminim bugün bile bazı değişiklikleri gerektirebilir, belki de tüm tarafların beklentilerini bile karşılamamış olabilir. Ama teknoloji gibi her an gelişen ve değişen bir ekolojik çevrede bunlar doğal karşılanmalıdır. Önemli olan, karar vericilerin “birlikte çalışabilirlik (interoprability)” olarak bilinen kavrama olan bağlılıklarıdır. İşte bu bağlılığı teşvik etme sorumluluğu duyarak, sosyal medyada duygularımı paylaştığım satırlarımla yazıma son vermek istiyorum: “Ne kadar doğru bir sürece önderlik ederek ekibinizle birlikte katkı verip bu günlere gelmesini sağladınız… Emeklerinize sağlık. Ayrıca aslında sadece kamusal bir alan olarak görülen Yönetmelik hazırlık sürecini, geçtiğimiz Kasım ayında yapılan görüşmelerde sektörün paylaşımına bu kadar samimi bir biçimde açma şeffaflığınızı tüm paydaşların konuştuğunu da hatırlatmak isterim”
