Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Dünya Bankası’nın ortaklaşa hazırladığı yeni bir çalışma belgesi, üretken yapay zekanın (GenAI) dünya çapındaki işgücü piyasalarını yeniden şekillendireceğini, ancak ülkeler arasında eşit olmayan etkiler yaratacağını ortaya koyuyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Dünya Bankası’nın ortaklaşa hazırladığı yeni bir çalışma belgesi, üretken yapay zekanın (GenAI) dünya çapındaki işgücü piyasalarını yeniden şekillendireceğini, ancak ülkeler arasında eşit olmayan etkiler yaratacağını ortaya koyuyor. Gelişmekte olan ekonomilerde, mevcut dijital uçurumlar ve iş yapma biçimlerindeki farklılıklar nedeniyle, verimlilik artışlarından daha hızlı bir şekilde değişim gerçekleşebilir.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Dünya Bankası’nın 2026 Dünya Kalkınma Raporu için ortaklaşa hazırladığı bu çalışma, küresel istihdamın yaklaşık üçte ikisini kapsayan 135 ülkedeki yapay zekaya yönelik işgücü piyasası maruziyetini inceliyor. Çalışma, dijital altyapı ve iş görev bileşimindeki farklılıkların, risklerin ve fırsatların gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomiler arasında nasıl dağıldığını şekillendirmede kilit rol oynadığını gösteriyor.
DİJİTAL UÇURUM BÜYÜYOR
GenAI’ye maruz kalma oranı, özellikle büro ve profesyonel mesleklerde olmak üzere, gelişmiş ekonomilerde daha yüksek. Gelişmekte olan ülkeler ise genel olarak daha az maruz kalmakla birlikte, teknolojiden yararlanma yeteneklerini sınırlayan yapısal kısıtlamalarla karşı karşıya.
Önemli bir bulgu, dijital uçurumun rolüdür. Otomasyona karşı savunmasız işlerde çalışanlar, düşük gelirli ortamlarda bile genellikle zaten çevrimiçi durumdadır. Bu da iş kayıplarının nispeten hızlı bir şekilde gerçekleşebileceği anlamına gelir. Bu işler, özellikle kadınlar ve genç çalışanlar için tarihsel olarak insana yakışır bir işe giden bir yol sunan büro ve idari pozisyonlar da dahil olmak üzere, düşük gelirli ülkelerde genellikle nispeten daha yüksek kaliteli işleri temsil etmektedir. Endişe, yapay zeka destekli otomasyonun bu yolları kapatabileceği yönündedir.
GENAI’DEN YARARLANMA YETENEKLERİ SINIRLIYOR
Aynı zamanda, verimlilik artışı potansiyeli olan rollerdeki birçok çalışanın düşük gelirli ortamlarda güvenilir internet erişimine sahip olmaması, GenAI’den yararlanma yeteneklerini sınırlamaktadır. Ek olarak, meslekler ülkeler arasında benzer unvanlara sahip olsa da, aynı işte yapılan görevler konuma bağlı olarak önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Makale, düşük gelirli ekonomilerdeki çalışanların daha az rutin dışı analitik görev gerçekleştirdiğini, iş yerinde bilgisayarlara daha az güvendiğini ve daha fazla rutin veya manuel iş yaptığını, bunun da GenAI uygulamasından elde edilebilecek verimlilik artışı kapsamını azalttığını göstermektedir.
Genel olarak, araştırma, GenAI’nin işgücü piyasası üzerindeki etkisinin yalnızca teknolojik kapasiteye değil, aynı zamanda dijital altyapıya, görev organizasyonuna ve becerilere de bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Makale, GenAI’nin faydalarının daha geniş bir kesimle paylaşılmasını sağlamak için dijital bağlantıyı genişleten, beceri gelişimini destekleyen ve işgücü piyasası kurumlarını ve sosyal koruma sistemlerini güçlendiren politikalara duyulan ihtiyaca işaret etmektedir.
