Trafik sigortasına yönelik düzenlemelerin son anda kanun tasarısından çıkartılması üzerine Türkiye Sigorta Birliği, hem trafik sigortasında neden yeni düzenlemeye ihtiyaç olduğuna hem de trafik sigortalarındaki yanlış anlamalara yönelik açıklama yaptı. TSB, trafik sigortalarında doğru bilinen yanlışları 5 maddede anlattı.
Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Sistemine (BES) yönelik yeni düzenlemeler içeren Sigortacılık ile Diğer Bazı Alanlara İlişkin Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi Meclis Genel Kurulunda kabul edilerek, yasalaştı. Ancak, trafik sigortasına yönelik düzenlemeler son anda tasarıdan çıkartıldı.
Tasarıdaki, trafik sigortası ile ilgili maddelere göre, trafik sigortasından ödenecek bedeni tazminatlara standart getirilecek ve trafik kazasında kusurlu tarafın yakınlarına sigortadan vefat tazminatı ödenmeyecekti. Ayrıca ticari araçlar ve araç kiralama şirketleri, trafik sigortasından kar kaybı, gelir kaybı, kira kaybı, iş durması gibi tazminatları talep edemeyecek, etseler de ödenmeyecekti. Sürücüler, küçük hasarlar için değer kaybı tazminatı talep edemeyecekti. Trafikten çekilecek, hurdaya çıkmış araçlar sigortadan değer kaybı tazminatı alamayacaktı. Terör eylemlerinde kullanılan araçların neden olduğu zararlar trafik sigortasından ödenmeyecekti.
Bu maddeler üzerine Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu’nda yapılan görüşmelerde trafik sigortası ve sigorta şirketleri hakkında farklı görüşler ortaya atıldı. Plan ve Bütçe Komisyonu üyelerinin kimileri, trafik sigortasındaki düzenlemelerin sigorta şirketlerinin lehine, vatandaşın aleyhine olacağını savunurken, kimi üyeler ise sigorta şirketlerinin karlarını artırmak için düzenleme istediklerini söyledi.
Türkiye Sigorta Birliği (TSB), hem trafik sigortasının hem sigorta şirketlerinin durumunu hem de trafik sigortasında düzenlemeye neden ihtiyaç duyulduğunu anlatmak için trafik sigortasında doğru bilinen yanlışları 5 maddede özetledi.
1- YAPILAN DÜZENLEME ANAYASA’YA AYKIRI…
2016 yılında değişiklik yapılan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 90 ve 92’nci maddelerinin bazı hükümleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. İptal gerekçesinde özetle;
- Sözleşme hürriyetinin Kanun ile sınırlanabileceği,
- Borcun kapsamının tespiti hususunda temel çerçeve ve ilkelerin belirlenmediği
- Kanunda düzenlenmeyen alanlarda genel şartlar ile idareye geniş yetki tanındığı
ifade edilmiştir.
Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi; “Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir” cümlesinde yer alan “ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda” ibaresini iptal etmiş olup “Bu Kanun” ibaresi iptal edilmemiştir.
Tazminat Hesaplama Usul, Esasları Belirlenmekte
Dolayısıyla yapılması teklif edilen kanun değişikliği ile tazminat hesaplama usul ve esaslarının temel çerçeve ve ilkeleri belirlenmekte, Kanun ile belirlenen genel çerçeve ve ilkeler kapsamında kamu otoritesi olan SEDDK’ya iskonto oranı gibi belirli aralıklarla güncellenmesi gereken kriterler için yetki tanımlanmaktadır.
Yapılması talep edilen düzenleme ile yasal düzenlemelerin herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, keyfi uygulamalara karşı koruyucu önlem içermesi ve böylelikle hukuki güvenliğin sağlanması, yurt genelinde ve benzer durumdaki kişiler bakımından aynı şekilde uygulanabilmesi kriterleri yerine getirilmiş olacaktır.
2- YAPILACAK DÜZENLEME İLE VATANDAŞLAR MAĞDUR OLACAK…
Yapılacak düzenleme iddia edilenin aksine vatandaşların aracılara ihtiyaç duymaksızın hak ettiği tazminatları en kısa sürede almalarına imkân sağlayacaktır.
2015 yılı öncesinde tazminat hesaplama usul ve esaslarının net olmaması nedeniyle farklı metodlar ve farklı kriterler kullanılmakta ve farklı tazminat hesaplamaları yapılmaktaydı. Bu durumun yarattığı belirsizliği ortadan kaldırmak amacıyla 2015 yılında yapılan Genel Şart değişikliği ile tazminat hesaplama usul ve esaslarının belirlenmesine yönelik ilk adım atılmıştır. 2016 yılında ise, 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunun ilgili maddelerinde yapılan değişiklik ile daha öngörülebilir ve günün şartlarına uygun bir sistem kurgulanmıştır. 2020 yılında genel şartlarda yapılan düzenlemeler ile standart hesaplama yöntemlerinin niteliği geliştirilmiş, hesaplamaların objektif kriterlere dayanan bir hesaplama modeli oluşturulmuştur.
Farklı Tazminat Tutarları Mağdur Vatandaşları Dejenere Gruplara İtiyor
Farklı tazminat tutarlarının ortaya çıkması, mağdur vatandaşları sistemi dejenere eden gruplara itmektedir. Bu durum trafik sigortası tazminat dosyalarının ticari bir meta haline gelmesine yol açmaktadır. Daha fazla tazminat tutarı alma vaadi ile bu gruplar tarafından ikna edilen vatandaşların yüzde 20-25 hatta yüzde 30’lara varan vekalet ücretinin yanı sıra hak ettiği tazminatların önemli bir kısmına bu gruplarca el konulmakta ve aslında mağdur olan vatandaş bir kez daha mağdur olmaktadır. Bu dönemde toplam bedeni tazminat dosyalarının yüzde 70’i yargı vasıtasıyla çözüme ulaştırılır hale gelmiştir. Diğer taraftan her bir vakanın yargıya taşınması yargı üzerinde gereksiz bir yük oluşturmanın yanı sıra mağdur olan vatandaşın tazminatı alabilmek için 2,5-3 yıl süren yargı sürecinin tamamlanmasını beklemesi gerekmektedir.
Diğer taraftan tasarı eleştirilirken adalet ve hakkaniyetten bahsedilmektedir. Adalet ve hakkaniyetten bahsedilirken bilimin gerçeklerine yüz çevirerek Fransa’nın 90 yıl önceki nüfus ve demografik verileri kullanılarak hazırlanan ve şu anda literatürde bile rastlanmayan bir yaşam tablosunun kullanılmasını savunmak, gelecekte oluşacak bir geliri hesaplayıp tutarın bugünkü değere getirilmesinde kullanılan iskonto oranına karşı çıkmak ve benzer hesaplamalarda farklı kurumlar iskonto oranını kullanırken sadece sigorta sektörüne yönelik eleştiride bulunmanın adalet ve hakkaniyetle ilgisi olmadığı düşünülmektedir.
Tazminatların Hızlıca Hak Sahiplerine Ödenmesinin Önü Açılacak
Dolayısıyla Kanun değişikliği ile trafik sigortası tazminat hesaplamalarında bilimsel gerçeklere uyularak standardizasyon sağlanması ve tazminatların şeffaf ve hızlı bir şekilde hak sahiplerine ödenebilmesinin önü açılırken, bu sigorta ürünü üzerinden mahkemelerimizde oluşan dava yükünün de önüne geçilmiş olacaktır. Böylece vatandaşlarımız tazminatlarını alabilmek için uzun yıllar beklemeyeceklerdir. Hak sahipleri, hiç kimsenin yardımına ihtiyaç duymadan ne kadar sigorta tazminatı alacaklarını bileceklerdir. Sektörümüz de artık önünü daha net görebilecek ve bu sayede ülkemizin ekonomik kalkınmasındaki rolüne daha da fazla odaklanabilecektir.
3- TİCARİ AARAÇ SEGMENTİNDEKİ ARAÇLARIN TAZMİNATLARI ÖDENMEYECEK…
Trafik sigortası tüm araç gruplarında olduğu gibi ticari segmentte yer alan araçlar için de maddi ve bedeni teminat sağlanmaktadır. Kanunun 92’nci maddesinde yapılması teklif edilen değişiklik ile dolaylı zararlar ve işletenin sorumlu olmadığı dolaylı zararlar ile araçta değer kaybına neden olmayacak kadar küçük hasarlar teminat dışında bırakılmaktadır. Sorumluluk sigortalarında doğrudan zararlar teminat altına alınmakta olup Karayolları Trafik Kanununun 85’inci maddesinde araç işleteninin sorumluluğu tanımlanmıştır. Madde metni incelendiğinde Kanunda öngörülen sorumluluğun kişiye ve eşyaya gelen zararlarda uygulanacağı görülecektir
Teminat Kapsamını Daraltacak Düzenleme İçermiyor
Bu kapsamda, gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi zararlar mallar üzerinde doğrudan bir azalma etkisi yaratmamakla birlikte sigorta şirketleri açısından da öngörülemeyen zararlar olduğundan, halihazırda teminat sağlanan rizikolar arasında bulunmamaktadır. Ayrıca dolaylı zararlar, sadece trafik sigortasında değil, zorunlu bir diğer sigorta ürünü olan zorunlu deprem sigortasında da teminat altına alınamamaktadır.
Dolayısıyla yapılması teklif edilen değişiklikler ticari segmentteki araç grubunda ya da diğer araç gruplarında teminat kapsamını daraltacak ek bir düzenleme içermemektedir.
4- YABANCI SERMAYELİ SİGORTA ŞİRKETLERİNİN İSTEDİKLERİ YAPILIYOR…
Ülkemizde aktif olarak faaliyet gösteren 62 sigorta ve 3 reasürans şirketi Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme Denetleme Kurumunun yayımlamış olduğu en son rapora Türkiye Gayrisafi Milli Hasılasının 30 katına tekabül eden 129,3 trilyon TL teminat sunarak ülkemizin ekonomik değerlerine ve vatandaşımızın can ve malına gelebilecek zararlara karşı güvence sunmaktadır.
Uluslararası sermaye-yerli sermaye ayırımına bakılmaksızın, sigortacılık sektöründe faaliyet gösteren tüm şirketler 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu kapsamında ruhsat almaktadırlar. Ayrıca vergi kanunları ve diğer düzenlemeler kapsamında tüm şirketlerimiz aynı yükümlülüklere tabi olup, sigortacılık sektörü doğrudan ve dolaylı yaklaşık olarak 200.000 kişiye istihdam olanağı sağlamaktadır.
Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme Denetleme Kurumunun yayımlamış olduğu en son rapora göre (Hayat+hayat dışı) sigorta sektöründe uluslararası sermayeli şirketlerin prim üretim payı sektörün yüzde 55’ini, yerli sermayeli şirketler ise yüzde 45’ini oluşturmaktadır.
2021 yılı Mart ayı sonu verilerine bakıldığında, Kanun tasarısına konu zorunlu trafik sigortasında prim üretimi yapan yerli sermayeli şirketlerin payı yüzde 60’dır. Bu verilere bakıldığında yapılan düzenlemeler olması gerektiği gibi herhangi bir ayrıma gitmeden tüm sektörü ilgilendirmektedir.
5- SİGORTA ŞİRKETLERİ KARLARINA KAR KATMAK İÇİN BU DÜZENLEMELERİ İSTİYOR…
Araç sayısındaki artış, buna karşılık trafik kültürü ile sigorta bilincindeki yetersizlikler, fiyatlama ve hasar sürecinde yaşanan gelişmeler trafik sigortasında birtakım sorunların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Özellikle son on yıllık sürece baktığımızda 2006 yılından bu yana trafik branşında zarar eden sektör geçen 15 yıllın sürede 2016 ve 2020 yılsonu olmak üzere sadece 2 kez kar açıklamıştır. 2016 yılında ticari araçlar için uygulamaya alınan tavan prim uygulaması, 2017 Nisan ayı itibariyle tüm araç gruplarına yayılmış ve devamında 2017 Temmuz ayında Riskli Sigortalılar Havuzu uygulamaya alınmıştır.
Bu çerçevede, söz konusu uygulamaların da etkisiyle 2017 yılından itibaren 2020 yılına kadar trafik branşında zarar yazmaya devam etmiştir. 2020 yılında elde edilen karın ise, prim gelirlerine değil yatırım gelirlerine dayandığı görülmektedir. Bu kapsamda, 2006 yılından bu yana toplam teknik zarar yaklaşık 9 milyar TL’ye ulaşmıştır.
Dolayısıyla toplumsal faydası ön planda olan trafik sigortasında sektör olarak amacımız kar elde etmekten ziyade hiçbir sigortalımızın, hak sahibimizin mağduriyetine sebebiyet vermeden, bilimsel yöntemlere göre hesaplanan tazminatın, doğru kişiye en hızlı sürede ödenmesinin sağlanmasıdır. Zorunlu trafik sigortası tazminat hesaplamalarında standardizasyonun sağlanabilmesi bu amaca ulaşmak adına en önemli araçtır.
