BES’te devlet katkısının yüzde 30’dan yüzde 20’ye düşürülmesinin etkileri halen tartışılıyor. Peki, BES’te, devlet katkısının rolü nedir? Devlet katkısı nerelerde ve nasıl değerlendiriliyor? BES katılımcıları adına yatırılan katkılar yine BES katılımcısına ne getiri sundu? İşte, detaylar.
SİGORTA GAZETESİ/ÖZEL HABER ANALİZ
BES’te devlet katkısının yüzde 30’dan yüzde 20’ye düşürülmesinin etkileri halen tartışılıyor. Peki, BES’te, devlet katkısının rolü nedir? Önce, devlet katkısının geçmişine bir bakalım.
Devlet katkısı 2013 yılında yüzde 25 olarak uygulanmaya başladı. O tarihe kadar BES’e giren katılımcılar, aylık yatırdıkları katkı paylarını vergiden düşebiliyorlardı. Bu imkandan da sadece çalışan kesim yararlanabiliyordu. 1 Ocak 2013’ten itibaren 18 yaşında olmak kaydıyla (O dönem 18 yaş altına BES imkanı yoktu) ve üst yaş sınırı olmadan; çalışan çalışmayan, emekli, ev hanımı herkesin BES’e girmesine ve devletin de giren herkese yüzde 25 katkı yapması kararı alındı.
Yüzde 25’lik devlet katkısı 2022 yılına kadar uygulandı ve 2022 yılında yüzde 25’ten, yüzde 30’a çıkartıldı. O dönemde, kamu yönetimi, BES’in, dünyadaki benzer emeklilik sistemleriyle kıyaslandığında, devlet olarak sağlanan en cömert teşviklerden biri haline geldiğini söylemişti.
2021 yılından 2025’in sonuna kadar da 5 yılda, bütçeden devlet katkısı adı altında toplam 213 milyar TL katkı ödendi.
Bugün için BES’te devlet katkısında biriken toplam fon miktarı 245 milyar TL’ye ulaştı. BES’teki fon büyüklüğü de 2 trilyon TL’yi geçti. Devlet katkısı dahil toplam fon büyüklüğü ise 2.2 trilyon TL’nin üzerine çıktı.
DEVLET KATKISI NERELERDE DEĞERLENDİRİLİYOR?
Peki, BES’te, devlet katkısı nerelerde ve nasıl değerlendiriliyor? Devletin, katılımcılar adına ödediği katkılar, katkı fonlarında değerlendiriliyor. Fonun iki çeşidi var; Faizli Devlet Katkısı Fonu ve Faizsiz Devlet Katkısı Fonu. Fonun nereye, hangi ölçüde yatırım yapacağını da yine devlet belirliyor.
2023 yılına kadar devlet katkısının yatırım yapacağı enstrümanlar şöyleydi:
Asgari yüzde 70’i devlet tarafından ihraç edilen TL ı cinsinden borçlanma araçlarında, gelir ortaklığı senetlerinde veya kira sertifikalarında.
Azami yüzde 20’si TL cinsinden; mevduatta, katılma hesaplarında, kira sertifikalarında, teminatlı menkul kıymetler ile varlık veya ipoteğe dayalı menkul kıymetlerde.
Asgari yüzde 10’u; BIST 100, BIST Sürdürülebilirlik Endeksi, BIST Kurumsal Yönetim Endeksi ve Borsa İstanbul tarafından hesaplanan katılım endekslerindeki paylarda.
2023 YILINDA BORSANIN PAYI ARTIRILDI
2023 yılında bir değişiklik yapıldı. Değişikliğin nedeni ise 6 Şubat depremleriydi. Yeni düzenleme ile devlet katsının yatırım yapacağı enstrümanlar şöyle belirlendi:
Asgari yüzde 50’si devlet tarafından ihraç edilen TL cinsinden borçlanma araçlarında, gelir ortaklığı senetlerinde veya kira sertifikalarında.
Azami yüzde 20’si TL cinsinden; mevduatta, katılma hesaplarında, kira sertifikalarında, teminatlı menkul kıymetler ile varlık veya ipoteğe dayalı menkul kıymetlerde.
Asgari yüzde 30’u; BIST 30, BIST Likit Banka, BIST Banka Dışı Likit 10 ve BIST Katılım 30 endekslerindeki paylarda, BIST 100, BIST Sürdürülebilirlik Endeksi, BIST Kurumsal Yönetim Endeksi ve Borsa İstanbul A.Ş. tarafından hesaplanan katılım endekslerindeki paylarda.
Özetle, 2023 yılında, devlet katkısı fonlarının borsaya yatırım payı yüzde 10’dan yüzde 30’a çıkarıldı. Bu sayede de o dönemde depremden etkilenen borsaya, BES’ten 10 milyar liralık giriş sağlanmış oldu. Ancak bu durum, borsanın son yıllarda iyi performans göstermemesi nedeniyle, devlet katkısı fonundaki getirilerin de düşük kalmasına neden oldu.
SON 10 YILDA DEVLET KATKISININ GETİRİSİ NEGATİF
Şimdi, kritik soru şu. BES katılımcıları adına yatırılan katkılar yine BES katılımcısına ne getiri sundu? Son 10 yıla bakıldığında ve enflasyonla mukayese edildiğinde son 10 yılın 7’sinde devlet katkısının getirisi enflasyonun gerisinde kalmış. Yani, devlet katkısı fonu negatif getiri sunmuş. Bu yıllar; 2017, 2018, 2020, 2021, 2023, 2024 ve 2025 yılları.
2021 yılında ise devlet katkısının getirisi -29,14 olmuş. Devlet katsının getirisi, son 10 yılda sadece 2016, 2019, 2022 yıllarında enflasyonun üzerinde olmuş. Mesela, 2025 yılında BES’in ortalama reel getirisi yüzde 22,92 olurken, devlet katkısının getirisi -1,28 olarak gerçekleşmiş.
EGM verilerine göre son 10 yılda enflasyon yüzde 1203,65 olurken, devlet katkısı fonunun (katkı fonu); katkı katılım fonu yüzde 823,3 getiri sunarken, katkı fonu ise yüzde 687,6 getiri sunmuş. Yani, katkı katılım fonu enflasyonun 380 puan, katkı fonu da enflasyonun 516 puan altında getiri sunmuş. Daha açık bir anlatımla katılımcıların devlet katkısındaki birikimleri son 10 yılda enflasyon karşısında erimiş.
Getirilerin düşük olmasının ana nedeni ise; birincisi, 2023 yılında alınan kararla borsanın payının yüzde 30’a çıkarılması, ikincisi ise devlet katkısı fonlarının yatırım alanlarının serbestçe belirlenememesi.
DEVLET KATKISININ (DK) SON 10 YILLIK ORTALAMA GETİRİSİ (%)
