McKinsey&Company, covid-19 ile ilgili çarpıcı bir makale hazırladı. Başlığı ise Pandemiden endemiğe… Endemik hastalık, yönetilmeyen hastalık anlamına gelmez. Bunun yerine, ihtiyaç duyulan şey, covid-19’u toplumu tanımlayan tek seferlik bir tehdit olarak görmekten, onu tahammül etmeyi öğrenmemiz gereken günlük yaşamın bir parçası olarak görmeye geçiştir. Peki, covid-19’da pandemiden endemiğe nasıl geçeceğiz?
McKinsey&Company, yeni yayınladığı, “Pandemiden endemiğe: Dünya covid-19 ile yaşamayı nasıl öğrenebilir?” başlıklı makalesinde covid-19 ile ilgili ilginç tespitlere yer veriyor. Makalede, birçok yerde pandeminin hız kesmeden devam ettiği, hatta bazı ülkelerin yüksek hastaneye yatış ve ölüm oranları ile yaşadığı belirtilerek, salgınların sona ermesi için iki yol öneriliyor. Bunlardan biri; bugüne kadarki tüm ebola salgınlarında olduğu gibi tüm bulaşma zincirlerini kapatıp vakaları sıfıra indirmek. Diğeri de salgını, diğer bulaşıcı hastalıklar, örneğin tüberküloz gibi, endemik hale getirmek. McKinsey&Company, makalesinde, özetle şu tespitlerde bulunuyor:
COVID-19 PANDEMİSİ NE ZAMAN SONA ERECEK?
Delta varyantının yüksek oranda bulaşıcı doğası, devam eden aşı tereddüdü ve mevcut halk sağlığı önlemleriyle bulaşmaya karşı eksik koruma, sıkı halk sağlığı önlemleri olmadan sıfır covid-19 hedefine büyük olasılıkla ulaşılamayacağı anlamına gelir. Çoğu toplumun, en azından orta vadede covid-19 ile yaşamayı öğrenmesi gerekecektir.
Salgınlar iki yoldan biriyle sona erer. Ya bugüne kadarki tüm ebola salgınlarında olduğu gibi tüm bulaşma zincirlerini kapatıp vakaları sıfıra indiririz ya da hastalık bulaşıcı hastalık manzarasının devam eden bir parçası haline gelir ya da tüberküloz gibi endemik hale gelir. Ancak, çoğunlukla, endemik hastalıklar kalıcıdır.
ENDEMİK COVID-19’U YÖNETMEK İÇİN DÖRT UNSUR
Endemik hastalık, yönetilmeyen hastalık anlamına gelmez. Bunun yerine, ihtiyaç duyulan şey, covid-19’u toplumu tanımlayan tek seferlik bir tehdit olarak görmekten, onu tahammül etmeyi öğrenmemiz gereken günlük yaşamın bir parçası olarak görmeye geçiştir. Her yıl yaklaşık 38.000 Amerikalı trafik kazalarında ölüyor. Bu geçen yılki covid-19’dan çok daha az ama yine de önemli bir sayı. Yakında, covid-19 ile karşılaştığımız günlük riskler, her kış arabayı sürdüğümüzde veya grip mevsiminde gezinirken karşılaştığımız riskler kadar normal günlük yaşamın bir parçası gibi görünebilir.
Endemik covid-19’u yönetmeye yönelik eksiksiz bir yaklaşım, iç içe geçmiş dört unsurun dikkate alınmasını gerektirir. İlk olarak, toplumun kabul edilebilir hastalık yükünün ne olduğu konusunda bir fikir birliğine varması ve bu hedefleri kabul edilebilir yeni bir normal tanımlamak için kullanması gerekecektir. Daha sonra, bu standarda göre ilerlemeyi izlemek, ölümleri sınırlamak için yeni hastalık yönetimi protokolleri tanımlamak ve bulaşmayı yavaşlatmak için uygulamalar oluşturmak için kapsamlı bir yaklaşıma ihtiyacımız olacak.
YENİ NORMALİ TANIMLAYIN
Toplumların yeni normalin nasıl olacağına dair hedefler belirlemesi ve bu hedefler etrafında fikir birliği oluşturması gerekiyor. Üç yol gösterici ilke uygulanmalıdır. İlk olarak, hedefler covid-19’un tüm toplum etkisini kabul etmelidir. Hastalığın sağlık yüküne yönelik hedefler her şeyden önemli olmaya devam etmektedir, ancak ülkeler aynı zamanda ekonomik ve sosyal bozulmaya yönelik hedefler de sunabilir. 18 ay boyunca toplumların günlük vakalara ve test pozitifliğine odaklandığı bir dünyada yeni bir normal tanımlamak kolay değildir. Covid-19’un sağlık sisteminin kırılganlığını ortaya çıkardığı yerler öncelikle hastanelerini rahatlatmaya odaklanmayı seçebilirken, diğerleri ekonomik, sosyal ve sağlık faktörlerinin daha entegre bir karışımını kucaklayabilir.
İkincisi, hedefler gerçekçi olmalı ve toplumun farklı ihtiyaçlarını dengelemelidir. Pek çok ülkede sıfır vaka, topluma, özellikle işletmelere ve okullara önemli kısıtlamalar getiren sürekli halk sağlığı önlemleri gerektirdiğinden, uygun hedef olmayacaktır. Üçüncüsü, liderler mümkün olan en geniş fikir birliğini oluşturmalıdır. Herkes her hedefle aynı fikirde olmayacak, ancak endemik covid-19’u yönetmenin bir parçası, toplumu mümkün olan en büyük ölçüde normalleştirirken hastalığın sağlık üzerindeki etkisini kontrol etme ihtiyacını tanıyan bir sosyal sözleşmenin oluşturulmasını gerektiriyor.
HASTALIK VE ÖLÜMÜ SINIRLAYIN
Devam eden covid-19 bulaşmasının günlük yaşamın bir parçası olduğu yeni bir normale ulaşmak için toplumların acil hastalıkları, uzun vadeli koşulların yaygınlığını ve kalıcılığını etkili bir şekilde en aza indirmesi gerekir. Önümüzdeki zorluk dört cephede gerçekleşecek: Aşıların geliştirilmesi ve uygulanması, etkili tedavilerin ölçeklendirilmesi, sağlık sistemlerinin hazırlanması ve savunmasız nüfusların özel ihtiyaçları.
AŞILARIN GELİŞMEYE DEVAM ETMESİ GEREKİYOR
Günümüz aşılarının ciddi covid-19 vakalarını önlemedeki yüksek etkinliği, toplumu normalleştirmek için kritik öneme sahiptir. Portekiz’de uygun olanların yüzde 98’i tam olarak aşılanmış durumdayken, ciddi covid-19 vakaları artık nadirdir ve neredeyse tüm halk sağlığı kısıtlamaları kaldırılmıştır. Önümüzdeki aylarda, aşı arayışında eski ve yeni karmaşıklıklarla karşılaşacağız. Virüsün bir adım önünde olmak için aşıların kendilerinin de gelişmeye devam etmesi gerekiyor.
UZUN SÜRELİ COVID İÇİN DE YENİ TEDAVİLERE İHTİYAÇ VAR
İnsanlar enfekte olduğunda, etkili tedaviler kritik hale gelir. Birçok covid-19 hastası hala 50 yıllık bir steroid, sıvılar ve pronlama ile tedavi edilmektedir. Yeni veriler, hastalığın hastaneye yatış ve ölüme ilerlemesini önlemeye yardımcı olmak için geniş çapta ölçeklendirilebilecek yeni nesil oral antiviraller için umut veriyor ve birkaç yeni tedavi, geç aşama geliştirmede heyecan uyandırıyor. Uzun süreli covid için de yeni tedavilere ihtiyaç var. Bunu bir toplum olarak yönlendirmeye yardımcı olmak için sağlık hizmeti sağlayıcılarının, uzun süreli covid ile ilişkili semptom yelpazesini daha iyi karakterize etmesi ve enfeksiyondan sonra iyileşmeyi iyileştiren ve sakatlığı sınırlayan özel terapötikler ve yeni yenilikler geliştirmesi gerekecektir.
Gelecekteki salgınları yönetmeye yardımcı olmak için, bakım dağıtım sistemleri, yerel veya yaygın salgınlara ve beklenen mevsimsel dalgalanmalara yanıt olarak bakım kapasitesini hızla artırmak için hızla tetiklenebilen artış planları geliştirmeli ve yine de covid-19 dışı bakım ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlamalıdır. Endemik covid-19’un etkin yönetimi, pandemi tarafından kaçırılan veya ertelenen önleyici ve elektif bakımın yakalanmasını da içermelidir.
SAVUNMASIZ POPÜLASYONLAR
Covid-19’dan ölümü sınırlamanın son kritik unsuru, en fazla risk altında olanlara ulaşmaktır. Kalabalık ortamlarda yaşadıkları, sosyoekonomik dezavantajlardan muzdarip oldukları veya sağlık hizmetlerine sınırlı erişimleri olduğu için bazı gruplar bugüne kadar pandemiden orantısız şekilde etkilendi. Covid-19’a odaklanan kamuoyunun dikkati azaldıkça, toplumlar en savunmasız kişilere orantısız bir yük getiren stratejilerden kaçınmaya dikkat etmelidir. Bazı ilerlemeler kaydedilmiş olsa da, düşük ücretli işlerde çalışanlar, daha kalabalık ortamlarda yaşayanlar ve sağlık hizmetlerine en az elverişli erişime sahip olanlar, pandemi sırasında çoğu zaman en büyük yükü üstlendi.
DÖRT YAKLAŞIM GÜNLÜK YAŞAMIN PARÇASI OLMALI
Endemik durumda, daha yavaş bulaşma covid-19’un doğrudan sağlık yükünü azaltır, yeni varyantların ortaya çıkma olasılığını en aza indirir ve salgın salgınların toplumsal bozulmaya yol açma olasılığını azaltır. Bu yeni normalde, dört yaklaşımın günlük yaşamın düzenli bir parçası olmasını bekleyebiliriz: Her yerde bulunan testler, işyerlerinde, okullarda ve dinlenme ve eğlence yerlerinde daha güvenli etkileşimler ve iletim noktalarına hızlı yanıt.
HER PAYDAŞIN OYNAYACAK ÖNEMLİ BİR ROLÜ VAR
Toplu olarak, endemik covid-19’u yönetmeye yönelik dört unsur, önemli bir toplumsal değişim gerektirecektir. Her paydaşın oynayacak önemli bir rolü olacaktır:
- Hükümetler, hedefler üzerinde fikir birliği oluşturabilir, mükemmel bir şekilde iletişim kurabilir ve doğru teşvikleri belirleyebilir.
- İşverenler, işyerleri için politikalar belirleyen ve çalışanlarının değişiklikleri düşünmelerine yardımcı olan muhtemelen daha yüksek bir role sahiptir.
- Sağlık sistemleri, rekabet eden talepler arasında doğru dengeyi kurabilir ve kaçınılmaz salgınlar ve dalgalanmalar için plan yapabilir.
- Bireyler, son 18 ayda geliştirdikleri inançlara meydan okuyabilir ve yeni davranışlar benimseyebilirler.
