Orman yangınları sigortacıların da kabusu

Sadece Türkiye’nin değil gerek iklim değişikliğinin etkileri gerekse de insan eliyle gerçekleşmesi nedeniyle orman yangınları tüm ülkelerin sorunu. Tabi bu durumdan sigortacılar da nasibi alıyor. Son yıllarda yaşanan orman yangınları ciddi sigortalı zararlara neden oldu. İstatistiklere göre, dünyada, 1980’den bu yana orman yangınları nedeniyle küresel sigortalı hak taleplerindeki dramatik artış yaşanıyor. 2000-2009 döneminde 10 milyar doların altında olan toplam hasar, sonraki on yılda 45 milyar dolara kadar yükseldi. Peki, Türkiye’de durum ne?

Sigorta Gazetesi/ANALİZ

Orman yangınları sadece Türkiye’nin sorunu değil, tüm dünya orman yangınlarının yıkıcı etkisi ile mücadele ediyor. Özellikle de orman yangınları Amerika ve Avustralya’da sıklıkla yaşanıyor ve hem ekonomik hem de ekolojik etkisi yoğun oluyor. Bundan sigortacılar da büyük ölçüde nasibini alıyor.

Sadece 2020 yılında ABD’de, çıkan yangınlardan dolayı sigortalı kayıp 13 milyar dolara kadar çıktı. Orman yangınları, geçen yıl, ABD’de, Kuzey Kaliforniya’da 9 milyar dolar (1.800’den fazla konut veya ticari mülkü zarar gördü), Oregon ve Washington’da 3 milyar dolar, Colorado’da 1 milyar dolar sigortalı kayıp yarattı.

Sigortalı bu kayıplar da konut, ticari, endüstriyel hasarlardan oluşurken hasarların içinde duman hasarı, iş kesintisi hasarları da ciddi yer tuttu. Sadece Kaliforniya’daki yangında toplam 4,4 milyon dönüm kül oldu. Kaliforniya, Oregon ve Washington Eyaletinde 800’den fazla orman yangını 6 milyon dönüme yakın alan yandı.

Sadece ABD’de 10.7 Milyar Dolar Sigortalı Zarar

2019 yılında ABD’de yaşanan orman yangınları ise 10.7 milyar dolar sigortalı zarara yol açtı. Benzer durum 2018 yılında da yaşandı. ABD’deki, 2018’de orman yangını kayıpları toplamda 24 milyar doları aştı ve bunun yaklaşık 18 milyar doları sigortalı kayıptı.

İstatistiklere göre, 1980’den bu yana orman yangınları nedeniyle küresel sigortalı hak taleplerindeki dramatik artış yaşanıyor. 2000-2009 döneminde 10 milyar doların altında olan toplam hasar, sonraki on yılda 45 milyar dolara kadar yükseldi.

Endüstriyel İş Durması Zararları Artıyor

Uzmanlar, orman yangınları hakkında, yangınların çoğunun yerleşim yerlerini tehdit etmese de bazılarının geniş orman ürünleri kaynaklarını yok ettiğini söylüyor. Buna bir örnek olarak da 2010 yılının sıcak ve kurak yazında Sibirya’daki büyük orman yangınlarını gösteriyorlar. Yangınların çoğunlukla kentsel toplulukları doğrudan tehdit etmediğine ifade eden uzmanlar, ancak milyarlarca değerinde kereste varlığını yok ettiğini ve bunun da endüstri anlamında iş durması zararlarına yol açtığını vurguluyorlar.

Avrupa’da da Durum Farklı Değil

Avrupa’nın bazı bölgelerinde de son birkaç yılda ciddi yangınlar görülüyor. Örneğin, Portekiz’de meydana gelen orman yangınları 1 milyar dolara yakın sigortalı zarara neden oldu.

Yine uzmanlara göre kimi orman yangınları tek başına hasara neden olmasa da yangın sonrası ekolojik anlamda oluşan bozulma toprak kayması, erozyon, su baskınlarına neden oluyor ve bu durum da sigortalı hasara neden oluyor.

Sigortalı İşletmelerde Şaşırtıcı Zarar

Sigorta uzmanları ise sigortada yangın hasarının ötesindeki kayıpların hesaba katılması gerektiğini söylüyorlar. Uzmanlar, çoğu ticari işletmenin sigortalarının yangına karşı fiziksel kayıp ve hasarı kapsadığını belirterek, orman yangınlarının duman, kurum, kül kayıp ve hasarlarına da neden olduğunu vurguluyorlar. Sigorta uzmanları, 2020 yılında, orman yangınlarının, iş kesintisi anlamında sigortalı işletmelerde şaşırtıcı zarara neden olduğuna dikkat çekiyorlar ve bu kayıpların, yangının doğrudan verdiği zararı geride bıraktığını vurguluyorlar. Uzmanlar, yangından etkilenmeyen işletmelerin de orman yangını nedeniyle alınan önlemler kapsamında kapanmaya zorlandığını da ifade ediyorlar.

Türkiye’de Durum Nedir?

Gelelim, Türkiye’ye… Sadece son 5 yılda toplam 13 bin 592 adet orman yangını meydana geldi ve bu yangınlarda toplam 50 bin 322 hektar alan yandı. 2015-2020 arasında meydana gelen orman yangınlarının 5 bin 237’si ihmalden kaynaklanırken, 734’ü kasten çıkarılan yangınlar, 1.923’ü doğal nedenlerle çıkan yangınlar. Aynı dönemde 6 bin 829 adet yangının çıkış nedeni ise bilinmiyor.

Türkiye’de son 5 yılda çıkan orman yangınlarının yüzde 87’sinin nedeni insan ve bunların büyük çoğunluğu da piknik ateşi, çoban ateşi, sigara, anız yakma gibi nedenler.

‘Ormanlık Alanda Oluyor’ Deme Zamanı Geçti

Peki, Türkiye’de orman yangınları ile sigorta arasındaki ilişki nedir? Hemen hemen yok denecek kadar az. Genelde sigortalılık oranı düşük olduğu için ormanlık alanlara yakın yerleşim yerlerinde sigortalılık oranları genel oranın da altında. Orman yangınları nedeniyle uğranılan iş kaybı, gelir kaybı gibi hususlar ise zaten hiç hesaba katılmıyor, akıllara bile gelmiyor.

Ama şu bir gerçek ki, son dönemde ortaya çıkan orman yangınları artık yerleşim yerlerini de ciddi tehdit eder hale geldi. Manavgat’taki orman yangını bunun örneği. Yangın yerleşim yerlerini etkiledi, köyler boşaltıldı, can ve mal kayıpları yaşandı.

Uzmanlara göre, ister insan eliyle olsun isterse de iklim değişikliğinin neden olduğu sıcak hava dalgaları nedeniyle doğal yollarla olsun; bundan sonra da orman yangınları artarak devam edecek. Dolayısıyla, artık, ‘yangın ormanlık alanda oluyor bize ne’ demenin zamanı geçti. Yani, sigorta ile önlem alınması gerekiyor.