Bireysel emeklilik sistemi, başlangıçtan itibaren ortalama yüzde 799 oranında getiri sağladı. 10 yıllık dönem için ortalama getiri yüzde 317, son 5 yılda ise yüzde 183 oldu. Fon kategorileri bazında bakıldığında, gönüllü BES’te başlangıçtan itibaren en yüksek getiri yüzde 984 ile kamu dış borçlanma araçları emeklilik fonlarında oldu.
Türkiye Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneği (TKYD), Ocak 2021 itibarı ile Ludens İleri Finansal Hizmetler’e “Emeklilik Yatırım Fonları Performans Raporu” hazırlattı. Raporda, hem gönüllü BES hem de otomatik katılım sisteminin başlangıcından itibaren getirileri detaylı şekilde inceleniyor.
Rapora göre, gönüllü BES, başlangıçtan itibaren ortalama yüzde 799 oranında getiri sağladı. 10 yıllık dönem için ortalama yüzde 317, son 5 yılda yüzde 183’lük bir getiri sağlanırken, 2020 yılında getiri yüzde 32 oldu. Rapora göre fon kategorileri bazında bakıldığında, gönüllü BES’te başlangıçtan itibaren en yüksek getiri yüzde 984 ile kamu dış borçlanma araçları emeklilik fonlarında oldu.
Rapordan, çarpıcı başlıklar şöyle:
- BES’e devlet katkısının getirildiği 2013 senesinden bu yana rakamlar incelendiğinde gönüllü BES tarafında portföy büyüklüğünün yaklaşık 8 katına, katılımcı sayısının da 2 katına çıktığını söylemek mümkün.
- Tüm inceleme dönemlerinde Gönüllü BES emeklilik fonlarının ağırlıklı ortalama net getirilerinin TÜFE’nin üzerinde olduğu görülmektedir.
- Gönüllü BES’in başladığı tarihten bu yana (Ocak 2004 – Aralık 2020) emeklilik fonlarının getirilerine bakıldığında, ortalama olarak TÜFE’nin oldukça üzerinde getiri elde edildiği tespit edilmiştir (414 puan).
- Son 10 yıllık dönemde Gönüllü BES emeklilik fonlarının ağırlıklı ortalama net getirisi TÜFE’nin yaklaşık 139 puan üzerindedir.
- Son 5 yıllık dönemde Gönüllü BES emeklilik fonlarının ağırlıklı ortalama net getirisi TÜFE’nin yaklaşık 95 puan üzerindedir.
- 2020 yılında ise Gönüllü BES emeklilik fonlarında ortalama getiriler TÜFE’nin 17 puan üzerindedir.
Gönüllü BES Fonlarının Birikimli Ağırlıklı Ortalama Net Getirilerinin TÜFE ile Karşılaştırılması
Otomatik Katılım Sistemi
- OKS emeklilik fonlarının ağırlıklı ortalama net getirilerinin TÜFE’nin üstünde olduğu görülmektedir. Başlangıçtan itibaren bakıldığında bu fark 3,1 puan iken, 2020 yılı için 0,3 puandır.
- Kategorik bazda inceleme yapıldığında, OKS’nin başladığı tarihten itibaren başlangıç fonları TÜFE’nin 7 puan üzerinde getiri sağlamıştır. Başlangıç katılım fonları ise TÜFE’nin 0,4 puan altında getiri elde etmiştir.
- OKS Fonlarının Kategori Bazında Başlangıçtan İtibaren Birikimli Ağırlıklandırılmış Net Ortalama Getirilerinin TÜFE ile Karşılaştırılması
Emeklilik Fonlarının Kategori Bazında Getirileri
- Emeklilik yatırım fonlarının getirilerinin kategori bazında incelendiğinde sistemin başlangıcından itibaren; tüm kategoriler TÜFE’nin üzerinde getiri sağlamıştır. En yüksek getiri kamu dış borçlanma fon kategorisinde sağlanmıştır. Onu, hisse senedi fon kategorisi izlemektedir. En düşük getiri ise para piyasası fonlarındadır.
- Son 10 yıllık inceleme döneminde ise hisse senedi, borçlanma araçları, kamu dış borçlanma araçları ve katılım kategorilerinin ağırlıklandırılmış ortalama net getirileri TÜFE’nin üzerindedir. Kamu borçlanma araçları, değişken-karma, para piyasası ve standart fonların ortalama getirisi TÜFE’nin altındadır. En yüksek getiri kamu dış borçlanma araçları fonları kategorisinde (yüzde 508) sağlanmıştır. Onu, borçlanma araçları fon kategorisi izlemektedir. En düşük getiri ise kamu borçlanma araçları fonları kategorisinden (yüzde 124) elde edilmiştir.
- Son 5 yıllık inceleme döneminde ise para piyasası, borçlanma araçları, katılım, kamu dış borçlanma araçları, hisse senedi, değişken-karma ve kıymetli maden fon kategorilerinin ağırlıklandırılmış ortalama net getirileri TÜFE’nin üzerindedir. En yüksek getiri kıymetli maden kategorisinde sağlanmıştır(yüzde 331). Bunu, katılım fon kategorisi takip etmektedir. En düşük getiri ise kamu borçlanma araçları fonları kategorisinde oluşmuştur.
- Emeklilik yatırım fonlarının getirilerinin mevduat faiziyle karşılaştırılmasına bakıldığında fonların vergi sonrası getirisi mevduat faiz oranı ile karşılaştırıldığında, tüm alt dönemler için ağırlıklı ortalama fon getirisinin mevduat faizlerinin üzerinde olduğu görülmektedir. 2020 yılı ağırlıklı ortalama fon getirisinin mevduatın 21,7 puan üzerinde olduğu görülmektedir.
BES Fonlarının Birikimli Ağırlıklandırılmış Ortalama Getirilerinin Mevduat Getirileri ile Karşılaştırılması
BES Sisteminin Genel Değerlendirmesi ve Sonuç
Raporun, sonuç bölümünde, gönüllü BES fonlarında genel olarak bakıldığında, başlangıçtan itibaren ortalama yüzde 799 oranında birikimli ağırlıklı net getirinin söz konusu olduğuna değinilerek, şu görüşlere yer verildi:
- 10 yıllık dönem için ortalama yüzde 317, son 5 yılda yüzde 183’lük bir getiri yaratılmışken, 2020 yılında getiri yüzde 32 seviyesindedir.
- Fon kategorileri bazında bakıldığında, gönüllü BES’te başlangıçtan itibaren en yüksek getiri kamu dış borçlanma araçları emeklilik fonlarına (yüzde 984) aittir. Son 10 yılda en yüksek getiri yine kamu dış borçlanma araçları fonları kategorisinde (yüzde 508) sağlanmış iken, son 5 yılda en yüksek getiri kıymetli maden fonları kategorisinde (yüzde 331) gerçekleşmiştir. 2020 yılı ise en yüksek getiri kıymetli maden fonları kategorisinde (yüzde 56) oluşmuştur.
- Başlangıçtan itibaren bakıldığında emeklilik fonlarının ortalama getirisinin enflasyonun yaklaşık 414 puan üzerinde olduğu görülmektedir.
- Son 10 yıllık dönemde emeklilik fonlarının ortalama getirisi enflasyonun yaklaşık 139 puan üzerindedir.
- Son 5 yıllık dönem için bu fark 95 puandır. 2020 yılı için ise emeklilik fonlarının ağırlıklı ortalama getirisi enflasyonun 17 puan üstündedir.
- OKS emeklilik fonlarının başlangıçtan itibaren ağırlıklı ortalama getirisi yüzde 70 olup bu oran TÜFE’nin yaklaşık 3 puan üstündedir. Benzer biçimde 2020 yılında da OKS fonlarının ağırlıklı ortalama getirisi TÜFE’den daha yüksek olup, fark 0,3 puandır.
- Mevduat faiz oranları ve Gönüllü BES emeklilik fonları için stopajdan arındırılmış getiriler ile yapılan incelemede tüm alt dönemlerde ağırlıklı ortalama fon getirisinin mevduat faiz oranlarının üzerinde olduğu görülmektedir. 2020 yılında fonların ağırlıklı ortalama getirisi mevduattan 22 puan daha yüksektir.
- Hisse senedi ortalama ağırlıklandırılmış fon getirilerinin, BIST 100 Fiyat Endeksi ile karşılaştırıldığında, tüm inceleme dönemlerinde endeksten yüksek olduğu görülmektedir.
- Başlangıçtan itibaren bakıldığında bu fark 265 puan iken 2020 yılında 5,4 puandır.
TKYD: 2020’de fonların getirisi enflasyonun 17 puan üzerinde
Türkiye Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneği (TKYD), Ocak 2021 itibarı ile Ludens İleri Finansal Hizmetler’e hazırlattığı Emeklilik Yatırım Fonları Performans Raporu ile ilgili bir açıklama da yaptı. Emeklilik Yatırım Fonları Performans Raporu’na göre Gönüllü Bireysel Emeklilik Fonları’nın ağırlıklı ortalama net getirisi, son 5 yılda TÜFE’nin 95 puan, son 10 yılda 139 puan ve Gönüllü Bireysel Emeklilik Sistemi’nin (BES) başladığı 2004’den beri ise 414 puan ile TÜFE’nin oldukça üzerinde getiri elde etti. 2020’de emeklilik fonlarının ağırlıklı ortalama getirisi enflasyonun 17 puan üzerinde gerçekleşti.
Toplam portföy büyüklüğü 171 milyar TL
Bireysel emeklilik sistemi 2020 Aralık ayı itibarı ile 17. yılını geride bırakarak 12,6 milyon katılımcıya ulaştı. Bu katılımcıların 6,9 milyonu Gönüllü BES ve 5,7 milyonu Otomatik Katılım Sistemi’nde (OKS) yer aldı. 2020 sonu itibariyle BES’te toplam portföy büyüklüğü yaklaşık 171 milyar TL oldu. Bu büyüklüğün 160 milyar TL’lik kısmı gönüllü BES ve11 milyar TL’lik kısmı OKS’de yer aldı. Gönüllü BES portföy büyüklüğü 2019 sonuna göre yaklaşık yüzde 34 büyüme kaydetti. OKS portföy büyüklüğü 2019 sonundaki 8,2 milyar TL’lik değerinden 2020 Aralık ayı sonunda 11 milyar TL’ye ulaşarak yüzde 38 arttı.
2020 için kategori bazında yapılan incelemelere göre OKS fonlarının değişken ve değişken katılım kategorilerinde TÜFE’nin üzerinde getiri sağladığı görüldü. En yüksek ağırlıklı ortalama net getiri yüzde 45,8 ile değişken katılım fonları kategorisinden elde edildi. Bu kategorinin getirisi, aynı dönemdeki enflasyona göre yaklaşık 31 puan yüksek olarak gerçekleşti. En düşük ağırlıklı ortalama net getiri ise yüzde 10,3 ile başlangıç katılım fonlarının getirisi olup enflasyonun yaklaşık 4 puan altında gerçekleşti. OKS emeklilik fonlarının başlangıçtan itibaren ağırlıklı ortalama getirisi yüzde 70 oldu ki bu oran TÜFE’nin yaklaşık 3 puan üzerinde konumlandı.
2020 fon getirisi mevduatın 21,7 puan üzerinde
Rapora göre; mevduat faiz oranları ve Gönüllü BES emeklilik fonları için stopajdan arındırılmış getiriler ile yapılan incelemede fonların vergi sonrası getirisi mevduat faiz oranı ile karşılaştırıldığında, tüm alt dönemler için ağırlıklı ortalama fon getirisinin mevduat faizlerinin üzerinde olduğu görüldü. 2020 ağırlıklı ortalama fon getirisinin mevduatın 21,7 puan üzerinde konumlandı*.
Karşılaştırma ölçütünün getirisinin üzerinde getiri sağlayan fonların toplam fonlar içerisindeki payına bakıldığında 2020’de yüzde 91’lik bir başarı oranı elde edildiği görüldü.
Hisse senedi ortalama ağırlıklandırılmış fon getirilerinin, BIST 100 fiyat endeksi ile karşılaştırıldığında hisse senedi emeklilik fonları birikimli ağırlıklandırılmış ortalama net getirileri tüm inceleme dönemlerinde BIST-100 Fiyat Endeksi’nden daha yüksek konumlandı.
2020’de Öne Çıkan Başlıklar
2020’nin ilk altı ayında koronavirüs salgınının tırmanışa geçmesi ile beraber bireysel emeklilik sistemindeki katılımcı sayısında düşüşler yaşandı. Bu düşüşlerin ardında yatan nedenler incelendiğinde sebebin sistemden çıkıştaki hızlanma değil, yeni girişlerdeki düşüş olduğu tespit edildi. Pandemi döneminin kişilerin tüketim ve harcama alışkanlıklarını değiştireceği ve önümüzdeki dönemlerde birikime verilen önemin artacağı düşünülüyor. Ülkemizde insanların bu birikimlerini yönelteceği en önemli alanlardan birisinin bireysel emeklilik sistemi olacağı öngörülüyor.
2020’de BES çok konuşulan ve tartışılan konulardan oldu. Özellikle 2022 başında devreye alınması beklenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), üzerinde epeydir çalışılan bir sistem olarak dillendirilmeye başlandı. TES, emeklilikte oluşacak gelir kaybını telafi edecek, çalışma dönemindeki yaşam standartlarını korumayı sağlayacak ek emeklilik gelirinin oluşmasını ve hane halkı tasarruflarının artırılmasını amaçlayan bir sistem olarak kurgulanıyor. TES, çalışan, işveren ve devlet tarafından, çalışanın bireysel hesabına yapılacak nakdi katkıların emeklilik yatırım fonlarında yatırıma yönlendirileceği ve bu fonların seçiminin ve birikimlerin fonlar arasındaki dağılımının çalışan tarafından yapılacağı bir ikinci basamak emeklilik sistemi olarak planlanıyor.
