2021 yılında sigorta pazarında en çok doğal afetler konuşuldu ama asıl seneye BES damgasını vurdu. 2021, BES’in yıldızının parladığı yıl oldu. 18 yaş altının BES’e girmesinin önünün açılması, üyelerine emeklilik imkanı sunmakta zorlanan vakıf ve sandıkların bireysel emeklilik sistemine geçebilmesine izin verilmesi, emeklilik fonlarının alınıp-satılabilmesi 2021’in gündem konularından sadece birkaçı. Görünen o ki, 2022’de de BES konuşulmaya devam edecek, çünkü yeni düzenlemelere hazırlanılıyor.
2021, hem sigorta sektörünün hem de Bireysel Emeklilik Sisteminin (BES) yıldızının parladığı bir yıl oldu. Sadece yıldızı parlamakla kalmadı hem sigortanın hem de BES’in, dolayısıyla da tasarrufun önemi ortaya çıktı.
Yılı sigortacılık açısından değerlendirirsek iklim değişikliği nedeniyle yaşanan afetler ve afetlerde sigortanın katkısı 2021’e damgasını vurdu. Ancak bu yıl Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (SEDDK), peş peşe yaptığı düzenlemelerle 2021, BES’in yılıydı dersek yanılmış olmayız. 18 yaş altının BES’e girmesinin önünün açılması, son yıllarda aktüeryal dengeleri bozulan ve bu nedenle artık üyelerine emeklilik imkanları sunmakta zorlanan vakıf ve sandıkların bireysel emeklilik sistemine geçebilmesine imkan tanınması, emeklilik fonlarının alınıp-satılabilmesi bunlardan sadece birkaçı. Diğer yandan ekonomideki gelişmelere paralel olarak 2021, BES’teki katılımcıların birikimlerine yüksek getiriler elde ettiği bir sene de oldu. Şimdi bunlara kısaca tek tek değinelim ki, 2021’de, BES’teki milat sayılacak gelişmeleri tarihe not düşmüş olalım.
BES 18 YAŞ ALTINA AÇILDI
2021’de belki de hem tasarruf açısından hem de BES açısından milat sayılacak düzenleme 18 yaş altının sisteme girmesine imkan tanınması oldu. Aslında 18 yaş altına BES, çok uzun yıllardır emeklilik şirketlerinin beklediği bir uygulamaydı. Yıllarca bu konuda raporlar hazırlandı, katkısı hakkında analizler yapıldı; kimi kesimler ‘BES’e ve tasarruflara katkısı olmaz’ dedi, kimi kesimler ise ‘ülkenin tasarruf oranını bir anda sıçratacak’ tezini savunda.
2021’ temmuz ayında nihayet yıllardır beklenen 18 yaş altına BES uygulama girdi. Düne kadar ebeveynler çocukları için BES yaptırıyorlardı ancak kendi adlarına yaptırıyor, lehdar olarak çocuklarını gösteriyorlardı. Sözleşmede yazan ismin mutlaka 18 yaş üzerindeki kişi olması gerekiyordu. Yeni düzenleme ile BES’e ödenecek katkı paylarını yine ebeveynler yatırıyor, birikimlerin değerleneceği emeklilik planlarını yine ebeveynler belirliyor ama 18 yaşın altındakilerin adına sözleşme düzenlenebiliyor. Devlet de yüzde 25 katkı yapıyor ki, 2022’de bu katkı yüzde 30’a çıkıyor. Böylece, tasarrufa erken yaşta başlanıyor, daha da önemlisi küçük tasarruflarla ileride büyük birikimlere ulaşılabiliyor. Uygulama başladığından sene sonuna kadar da 145 bin genç sisteme giriş yaparak, rekor giriş sağlandı. 18 yaş altı gençlerin fon birikimi ise 243 milyon TL’ye ulaşırken, devlet de gençlere 24.5 milyon TL katkı yaptı.
FON ALIM SATIMINA İMKAN
BES’te ikinci önemli düzenleme ise üyelerine ve çalışanlarına emekliliğe yönelik taahhütte bulunan vakıf, sandık, derneklerin birikimlerini sisteme aktarma imkan tanıyan uygulama oldu. Böylece 50 vakıf ve sandıktaki 300 bin kişinin BES’e geçiş yapmasının önü açıldı. Bu vakıf ve sandıklardaki toplam meblağ ise 40 milyar liraya yakın. İlk etapta vakıf ve sandıklardaki 5 milyar liranın BES’e aktarılacağı, 2023 sonuna kadar da aktarım tutarının 10 milyar lirayı bulacağı tahmin ediliyor. Düzenleme kapsamında; BES’e aktarım yapan üyenin, aktarım tarihinden veya aktarımın kısım kısım yapılması halinde ise ilk aktarımın yapıldığı tarihten itibaren maluliyet ve ölüm haricinde BES’ten 3 yıl içinde ayrılamayacak. Devletin BES’te yaptığı yüzde 25’lik katkıyı kazanma süresi ise dernek, vakıf, sandık üyesinin BES’e ilk aktarım yaptığı tarihte başlayacak.
2021 yılına damga vuran düzenlemelerden biri de emeklilik fonlarının alım satımı oldu. Emeklilik piyasası bunu bir milat olarak değerlendiriyor. Uygulama 1 Temmuz’da başladı. Yeni düzenleme ile emeklilik yatırım fonları merkezi bir platform olan Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS) üzerinden alınıp satılabiliyor. Böylece BES katılımcıları, birikimin bir kısmını veya tamamını BEFAS’ta işlem gören fona veya fonlara yönlendirilebiliyor. Bu sayede de BES katılımcıları, tüm BES şirketlerinin fonlarını alıp satabiliyor, kendi portföylerine ekleyebiliyor. Bugüne kadar bireysel emeklilik sistemindeki kişiler, hangi şirketten BES sözleşmesi yaptırmışsa o şirketin sunduğu emeklilik planlarının içindeki, o şirketin emeklilik fonlarında, birikimlerini değerlendirebiliyordu. Yeni değişiklikle; katılımcılar, birikimlerini, sisteme girdiği şirketin dışında diğer emeklilik şirketlerinin emeklilik fonlarında değerlendirebiliyor. Başka emeklilik şirketlerinin emeklilik fonlarını alıp satabiliyor.
2022’DE NELER BEKLENİYOR?
Buraya kadar saydıklarım BES’te, 2021 yılında yapılan ve ülke tasarruflarına katkı sağlama açısında önemli değişiklikler. Peki, 2022’de neler olacak? Öncelikle 1 Ocak 2022’den itibaren BES’te devlet katkısı yüzde 25’ten, yüzde 30’a çıkıyor ki, bu hem devletin BES’e olan güvenini hem de BES’in tek tasarruf aracı olduğunu gösteriyor. Buradan yola çıkılacak olursa da 2022’te de BES’e yönelik iyileştirmelerin ve yeni düzenlemelerin yapılacağını söyleyebiliriz.
Bugün 13.2 milyondan fazla kişi BES sayesinde tasarruf ediyor. Emeklilik fonlarının toplamı da 250 milyar TL’ye yaklaştı. Bunun 24.3 milyar lirası da devletin ödediği devlet katkısı fonlarından oluşuyor. Peki, bu 250 milyar TL’lik fon büyüklüğü neyi ifade ediyor? Şöyle ki, çalışanların primlerinden kesilerek oluşan ve pandemi döneminde hem çalışanlara hem de işverene büyük oranda desteğin verildiği İşsizlik Sigortası Fonu var ya; işte bu fonun bugünkü büyüklüğü 90 milyar lira. BES’teki fon büyüklüğü, İşsizlik Sigortası Fonu’nun neredeyse iki buçuk katından fazla. İkincisi, emeklilik fonlarının büyüklüğü bugün GSYH’nin yüzde 3’ü seviyesinde. Bugün mevduattan sonra en çok birikimin olduğu sistem bireysel emeklik sistemi ve bankalardaki mudiler kadar BES’te katılımcı bulunuyor.
BES’te, devlet katkısının dışında, 2022’de yapılacak bir başka düzenleme ise eğitim, sağlık, ferdi kaza, hayat sigortaları gibi sigorta ürünleri BES’e entegre edilmesi. Böylece emeklilik şirketleri BES ile birlikte sağlık sigortalarını ya da hayat sigorta ürünlerini aynı plan içinde sunabilecek. Tüketici özel emeklilik sistemine girerken sağlık, hayat gibi sigortaları da aynı anda ve aynı şirketten yaptırabilecek.
DOĞAL AFETLER SENEYE DAMGASINI VURDU
2021 yılını sigortacılık açısından değerlendirirsek, seneye doğal afetler damgasını vurdu diyebiliriz. Manavgat, Bodrum, Marmaris ve Milas’ta yangınları; Artvin, Rize, Bartın, Kastamonu ve Sinop’ta ise seller; bu sene sigorta pazarında en çok konuşulan afetler oldu. Bu afetlerde de sigortacılar sel ve yangında 315 milyon TL hasar ödedi. Hasar rakamının düşük kalmasının nedeni ise yangın ve sellerin zarar verdiği bölgelerde sigortalılık oranının düşük olması. Nitekim sigortalılık oranları düşük ve bir türlü de artmıyor. Türkiye geneline her 4 konuttan 3’ü sigortasız, her 4 araçtan 3’ü kaskosuz. Büyük sanayi tesisleri ve ticari işletmelerin çoğunluğu sigortalı ama küçük işletmeler ile esnaf dediğimiz işletmelerin yüzde 80’i, KOBİ’lerini se yüzde 60’ı sigortasız.
YİNE TRAFİK SİGORTASI KONUŞULDU
Sigorta sektöründe 2021’de önemli gelişmelerden biri de sene sonuna doğru trafik sigortasında yaşanan değişiklik oldu. Yıllar sonra Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu, trafik sigortası genel şartlarını değiştirdi ve trafik sigortasında baştan sona her şey değişti. Bunlar öyle değişikliklerdi ki, yıllarca tüketiciler ile sigortacılar arasında anlaşmazlığa neden olan ve bu anlaşmaların tamamının da mahkemelerde çözüldüğü ihtilaflı konular hukuk sisteminin isteği şekilde revize edildi. Kısaca özetlersek; birincisi, trafik sigortasından ödenen bedevi ve sakatlık tazminatlarına standart getirildi. İkincisi, yine bugüne kadar sigortalılarla tüketiciler arasında anlaşmazlık konusu olan, hasar onarımında kullanılan yedek parça konusu çözüme kavuştu. Buna göre bundan sonra hasar onarımında sigortacılar artık sadece orijinal yedek parça kullanacak. Yapılan bir başka değişiklik ise değer kaybı tazminatında oldu ve değer kaybı tazminatı tamamen tüketicilerin lehine şekilde düzenlendi. Mesela, düne kadar belli araçlar değer kaybı tazminatı için başvururken, bundan sonra tüm araçlar tazminat alabilecek.
Noyan Doğan/Hürriyet Gazetesi
