İşveren çalışanı emekliliğe zorlayabilir mi, EYT’den yararlanan çalışan işe devam edebilir mi, ederse kıdem tazminatı hesaplaması nasıl olur?
EYT nedeniyle işveren, çalışanı emekliliğe zorlayamaz. Emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini sonlandırma hakkı çalışana ait bir haktır. İşveren, çalışanı zorla emekli edemez. Ancak, istisnai durumlar var. Eğer işveren işyeri kurallarını belirlemiş ve emekliliği gelenlerin işe devam etmemesi gibi bir kuralı da şart koşmuşsa o zaman çalışan emekli edilebilir. Bu durumda da tüm çalışanların bu kuralları kabul etmesi ve imzalaması gerekiyor. Çalışanların imzalamadığı, işverenin kendi kendine koyduğu kuralların iş kanunu karşısında bir önemi yoktur, çalışanı da bağlamaz.
EYT düzenlemesinden yararlanıp emekli olacak çalışan, emeklilik nedeniyle istifa etmek durumundadır. EYT’den yararlanıp emekli olan çalışan işyerinde çalışmaya devam edebilir. Ancak işveren ile çalışanın ortaklaşa mutabakatı ile olabilir. Çalışan EYT düzenlemesinden yararlanıp emeklilik nedeniyle istifa etmek zorunda olacağından artık işveren ile arasındaki iş sözleşmesi de bitecektir. İşveren, emeklilik sonrası çalışanın işe devamını isterse, iki taraf arasında yeni bir iş sözleşmesi yapılacaktır. Yeni sözleşmesinde eski şartlar geçerli olmayabilir. Bu durum tamamen işverenin inisiyatifindedir.
İşveren, çalışana kıdem tazminatını peşin ödemek durumundadır. İş Kanunu’nda da taksitle ödeneceğine yönelik bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak işveren tazminatı taksitle ödemek ister, çalışan da bunu kabul ederse taksitle ödenebilir. Kaç taksitle ödeneceği de yine kanunda yer almamaktadır. Çalışan, taksitle ödenmesini kabul etmezse, işveren peşin ödemek zorundadır. Eğer işçi, taksitle ödenmesi konusunda anlaşır ve anlaşmayı da imzalarsa, faiz talebinden de vazgeçmiş sayılır. Ancak EYT ile işverenlerin kıdem tazminatı konusunda sıkıntıya düşeceği sıkça gündemde.
Çalışan, emekli olduktan sonra aynı işyerinde çalışmaya devam edecekse önünde iki seçenek var. Birincisi, işveren ile anlaşarak, emekli olduktan önceki çalıştığı yıllara ait kıdem tazminatını alır, böylece kıdemini sıfırlamış olur. İşveren ile yeni bir iş sözleşmesi yaparak çalışmaya devam eder. İkincisi, çalışan, emekli olup, kıdem tazminatını almadan (içeride bırakarak) aynı işyerinde çalışmaya devam eder. Bu durumda da çalışan ile işveren arasında kıdem tazminatının alınmadığı, ileri bir tarihte alınacağı yönünde yazılı protokol yapılır.
Emekli olduktan sonra çalışanların emekli aylıkları kesilmeden çalışmaya devam etmeleri için Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) adı altında prim kesintisi yapılıyor. Ancak bu durum işverene bir maliyet yüklüyor. Şöyle ki, 4/A yani SSK statüsünde çalışanların SGDP kesinti oranı yüzde 32; bunun yüzde 7.5’u işçiden, yüzde 24.5’u işverenden kesiliyor. Oysa çalışan emekli olmadan önce işverenden kesilen tutar -Hazine desteği düşünüldüğünde- yüzde 17.5. Bu durumda, EYT’den emekli olan kişi çalışmaya devam ettiğinde işverenden 5 puan daha fazla prim kesiliyor. EYT ile birlikte aradaki bu 5 puanlık farkın kaldırılmasına yönelik bir düzenleme yapılması bekleniyor.
