Sigorta pazarında acentelerin payı azalıyor mu?

Sigorta pazarının 2021 yılı prim üretim rakamları açıklandı ve geçen sene toplam üretim 105.3 milyar TL olarak gerçekleşti. Peki, bu üretimin ne kadarını acenteler, ne kadarını brokerlar üretti? Bankaların toplam prim üretimi içindeki payı ne kadar? Özellikle son yıllarda sigorta pazarında acentelerin payının azaldığı konuşulup tartışılıyor. Söylendiği gibi acentelerin toplam üretim içindeki payı düşüyor mu? Düşüyorsa, acentelerin payı hangi kesime kayıyor? Acentelerin sigorta pazarındaki payı azalıyor ama bu azalış elle tutulur şekilde diğer satış kanallarına kaymıyor. Bugün yine sigorta pazarının hakimi acenteler; özellikle de kasko, sağlık, trafik gibi branşlarda acentelerin payı yüzde 75, hatta 80’lere çıkıyor. Ama sorun başka…

Analiz: Oben ÜNÜVAR 

Türkiye Sigorta Birliği’nin (TSB), açıkladığı verilere göre, 2021 yılında; hayat dışı branşlarda 87.5 milyar, hayat sigortalarında 17.7 milyar olmak üzere toplam 105.3 milyar liralık prim üretimi gerçekleştirildi. Toplam üretiminin 52.2 milyar lirasını da acenteler üretti. Acentelerin hayat dışı branşlardaki üretimi 50.2 milyar TL, hayat sigortalarındaki üretimi ise 1.9 milyar TL oldu. Bu üretimle acentelerin 2021 yılında sigorta pazarındaki payı ise hayat dışı sigortalarda yüzde 57,4, hayat sigortalarında yüzde 11,2, toplamda da yüzde 49,6 oldu. Yani, geçen sene hayat dışı sigortalarda üretimin yarısından fazlasını acenteler gerçekleştirmiş.

Peki, bir önceki sene acentelerin payı neymiş? 2020 yılında, hayat dışı sigortalarda toplam üretimin yüzde 57,3’ünü, hayat sigortaları üretiminin yüzde 9,30’unu ve toplam üretimin de yüzde 48,90’ını acenteler gerçekleştirmiş. 2019 yılına bakıldığında ise hayat dışı sigortalarda toplam üretimin yüzde 60,2’ini, hayat sigortalarındaki üretimin yüzde 9’unu acenteler gerçekleştirmiş ve böylece 2019 yılında toplam sigorta pazarında acentelerin payı yüzde 51,8 olarak gerçekleşmiş.

Son 3 yıla bakıldığında acentelerin payının üç yıl öncesine göre elementer sigortalarda yüzde 5’e yakın, toplamda da yüzde 4,4’e yakın gerilediği görülüyor. Ancak 2020 yılı ile mukayese edildiğinde ise acentelerin pazardaki payının azalmadığı, yüzde 1,4’lük oranda az da olsa bir artış olduğu anlaşılıyor.

BROKER VE BANKALARIN PAYI

Sigortada diğer aracıların durumuna da bakalım. Toplam 105.3 milyar liralık üretimin 13.5 milyar lirasını brokerler gerçekleştirmiş ki, bunun 13.4 milyar lirası hayat dışı sigortalardan, 106.2 milyon lirası da hayat sigortalarından kaynaklanmış. Bu üretimle sigorta brokerleri hayat dışı sigortalardan yüzde 15,3, hayat sigortalarından ise yüzde 0,6, toplam pazardan da yüzde 12,8 pay almışlar. Son üç yıla bakıldığında  -hayat sigortalarını bir kenara bırakıyoruz- hayat dışı sigortalarda brokerlerin payı 2019’da yüzde 13,80 iken, bu pay 2020 yılında yüzde 14,30’a, 2021 yılında da yüzde 15,30’a yükselmiş. Toplam sigorta pazarındaki payları ise 2019 yılında yüzde 11,80 iken, 2020 yılında yüzde 11,90’a, 2021 yılında da yüzde 12,80’e çakmış. Buna göre brokerlerin payı yüzde üç yılda hayat dışı sigortalarda yüzde 10,8, toplam pazardaki payları da yüzde 8,47 artmış.

Tabi bir de bankalar var. 2021 yılında bankalar, hayat dışı branşlarda 13 milyar TL, hayat sigortalarında ise 13.8 milyar TL olmak üzere 26.9 milyar TL prim üretimi gerçekleştirmişler. Buna göre de 2021’de, hayat dışı branşlarda bankaların payı yüzde 14,9, hayat sigortalarında yüzde 78,4 ve toplamda da yüzde 25,6 olmuş.

Bankaların son 3 yılda sigorta pazarındaki ağırlığına da bakalım. Hayat dışı sigortalarda toplam prim üretimi içinde bankaların payı 2019 yılında yüzde 15,20 iken, bu pay 2020 yılında yüzde 14,70’e gerilemiş, 2021 yılında da yüzde 14,90’ı çıkmış. Hayat sigortalarında ise 2019 yılında bankaların payı yüzde 83,40 iken, 2020 yılında yüzde 84’e çıkmış, 2021 yılında ise yüzde 78,40’e gerilemiş. Toplama bakıldığında da bankaların sigorta prim üretimindeki payı 2019’da yüzde 26,40’tan, 2020 yılında yüzde 26,80’e gerilemiş, 2021 yılında ise ufak bir artışla yüzde 25,60’ı yükselmiş. Buna göre de bankaların sigorta pazarındaki payı son üç yılda hayat dışı sigortalarda yüzde 2, hayat sigortalarında yüzde 6,3, toplamda ise yüzde 3 azalmış.

KASKO, SAĞLIKTA ACENTE HAKİMİYETİ

Şimdi bir de sigorta ürünleri bazında hem acentelerin hem de diğer sigorta aracılarının durumunu inceleyelim ve madde madde anlatalım.

Sağlık sigortalarında acentelerin payı son üç yılda yüzde 50’lerin üzerinde. 2021 yılında sağlık üretiminin yüzde 57,50’sini acenteler üretmiş. Hatta son üç yılda sağlık sigortalarında acentelerin payı yüzde 8 artış göstermiş. Bu da şu anlama geliyor, sağlık sigortalarında acentelerin ağırlığı devam ediyor. Brokerlerin sağlık branşındaki payı ise yüzde 26’larda ve son üç yılda bu pay azalıyor. Bankaların payı ise sadece yüzde 8’lerde.

Kasko sigortasında acentelerin payı yüzde 80’lerde. 2021’de kasko üretiminin yüzde 82,30’unu acenteler gerçekleştirmiş. Son üç yılda da üretimin yüzde 80’ini acenteler tarafından gerçekleştiriliyor. Kaskoda brokerlerin payı ise yüzde 7-8’ler seviyesinde. Bankaların payı ise yüzde 9’lar mertebesinde. Bu da şu anlama geliyor kasko pazarını acenteler domine ediyor.

TRAFİKTE ACENTE PAYI YÜZDE 70’LERDE

Sektörün lokomotif branşı olan trafik sigortasında ise acentelerin payı yüzde 70’lerde. 2021 yılında trafik üretiminin yüzde 75,80’ini acenteler gerçekleştirmiş. Son üç yılda ise trafikte acentelerin payı yüzde 3 seviyesinde azalmış. Brokerlerin, trafik sigortasındaki payı ise yüzde 5’lerde. Son üç yılda da brokerlerin trafikteki payı yüzde 13 artmış. Bankaların trafik sigortasındaki payı ise yüzde 2’ler gibi çok düşük bir seviyede.

Yangın ve afet sigortalarına bakıldığında acentelerin bu branştaki payı; 2019 yılında yüzde 41,80 iken, bu pay 2020 yılında yüzde 42,40’a, 2021 yılında ise yüzde 43,50 yükselmiş. Son üç yılda bu branşta acentelerin payı yüzde 4 seviyesinde artmış. Yangın sigortalarında brokerlerin payı ise yüzde 21’ler seviyesinde son üç yılda bu oran pek değişmiyor. Bankaların yangın üretiminde aldığı pay ise 2019 yılında yüzde 27,30 iken, bu oran 2020 yılında yüzde 25,20’e, 2021 yılında da yüzde 23,60’e gerilemiş. Bankaların bu branştaki payı son üç yılda yüzde 15’lerde gerilemiş. Buradan da anlaşılacağı üzere yangın ve afet sigortalarında üretimin yarıya yakını acenteler gerçekleştiriyor.

10 YILDA ACENTENİN PAYI %20 AZALDI

Genel bir toparlama yapalım. Söylendiği gibi acentelerin sigorta pazarındaki payı gerçekten de düşüyor mu? Evet, düşüyor. Bundan 10 yıl öncesi ile mukayese edildiğinde düşüyor. Mesela, 2012 yılında sigorta pazarında prim üretiminde acentelerin payı hayat dışında yüzde 68, toplamda da yüzde 60 seviyesindeymiş. Brokerlerin payı ise hayat dışında yüzde 11,48, toplamda da yüzde 10,29 olmuş. Bankaların payı ise 10 yıl önce hayat dışı sigortalardaki yüzde 13,93, toplam prim üretimindeki payı da hayat sigortalarından dolmayı yüzde 22,72 seviyesinde gerçekleşmiş.

10 yıllı mukayese ettiğimizde acentelerin hayat dışı sigortalardaki payı yüzde 68’lerden, yüzde 57,40’lara gerilemiş. Yani yüzde 20’le yakın bir azalma var. Genel toplamda ise 10 yıl önce acentelerin payı yüzde 60’lardayken, bugün yüzde 50’ye düşmüş. Genel prim üretimindeki payları da yüzde 21 azalmış.

İşin ilginci aynı dönemde bankaların payı mesela 2012’de yüzde 14 iken, bugün yüzde 14,90 olmuş; yani kayda değer bir artış yok. Öyle ki, genel toplama bakıldığında bankaların payı 10 yıl öncesine göre artmadığı gibi yüzde 27’lerden, yüzde 25’lere gerilemiş. Brokerlere bakıyorsunuz 10 yıl önce brokerlerin hayat dışı sigortalarda payı yüzde 11,48 iken bugün yüzde 15’e çıkmış. Genel toplamda da 10 yıl önce brokerlerin payı yüzde 10 iken, bugün yüzde 12’lere yükselmiş.

SORUN DAHA BÜYÜK

Acentelerin sigorta pazarındaki payı azalıyor ama bu azalış elle tutulur şekilde diğer satış kanallarına kaymıyor. Bugün yine sigorta pazarının hakimi acenteler; özellikle de kasko, sağlık, trafik gibi branşlarda acentelerin payı yüzde 75, hatta 80’lere çıkıyor. Hayat sigortaları deyince zaten yıllardır bu alanda bankaların hakimiyeti tartışılmaz.

Peki, sorun nerede? Sorun acentelerin sigorta pazarındaki payının azalması ya da acentelerin iş kaybına uğraması değil; sorun, sigorta pazarının büyümemesi. Pazar büyümediği için de acentelerin payı artmıyor, diğer satış kanallarının payı biraz artınca acenteler pazar kaybı yaşıyormuş gibi gözüküyor. Şimdi diyeceksiniz ki, ‘10 yıl önce üretim 20 milyarlardaydı, nasıl pazar büyümüyor, bal gibi de büyüyor’. Doğru ama rakamsal olarak prim üretimi artıyor, adetsel artış o boyutta gelişmiyor.

ACENTE, BORKER, BANKALARIN BELLİ BRANŞLARDA ÜRETİMDEKİ PAYLARI (%)