Uluslararası Çalışma Örgütü (İLO), pandemi döneminde gençlerin sosyal güvenlik algısına yönelik bir araştırma yaptı ve sonuçlarını da açıkladı. Araştırmanın amacı Türkiye’de sosyal güvenlik sistemine dönük olarak 15-35 yaş grubunun algısını değerlendirmek. Bu değerlendirme yapılırken, kovid-19 pandemisinin tüm sosyal politika alanları üzerinde sahip olduğu zorlayıcı etki de ölçülmeye çalışıldı.
Editör: Serdar YİĞİTOL
ILO’nun “Pandemi Döneminde Gençlerin Sosyal Güvenlik Algısı Araştırma Raporu”na göre, çalışma, araştırmaya konu olan yaş grubunda sosyal güvenlik sistemine dönük ciddi bir güvensizlik algısı olduğunu gösteriyor. Rapora göre, kadınlarda ortaya çıkan olumsuz algının, erkeklere göre daha şiddetli olduğu da dikkat çekiyor. Raporda, bu durumun, sosyal güvenlik sisteminin geniş bir kapsam ve yaygın bir hizmet ağına sahip olduğuna dair göstergelerle bir tezatlık oluşturduğu belirtiliyor.
Kompleks Tehditler Yaratıyor
Raporda, kovid-19 pandemisinin, sosyal politikanın hemen bütün alanlarında olduğu gibi sosyal güvenlik sistemleri üzerinde de daha önce eşine çok rastlanmamış kapsamda kompleks tehditler yarattığına değinilerek, “Yavaşlayan ekonomi ve ortaya çıkan istihdam kayıpları, toplumsal gelirin azalmasına neden olurken, diğer taraftan da sosyal risklerin birçoğunun yoğun bir biçimde yaşandığı bir dönem ortaya çıkmıştır. Yaşanan sağlık sorunları, kamu sağlık sigortalarının maliyetini artırırken, yoğun işsizlik, işsizlik sigortalarının kaynaklarının normalin çok üstünde kullanımına sebep olmuştur. Diğer taraftan artan işsizlik ve kayıt dışı çalışma, sosyal güvenlik sistemlerinin gelir kaynaklarını da azalmaya sebep olmuştur” deniyor.
Salgında Sosyal Güvenliğe İhtiyaç Arttı
Kovid-19 döneminde sosyal güvenliğe duyulan ihtiyaç artışının, Türkiye gibi pek çok ülkede vatandaşların sosyal güvenlik sistemlerinden beklentilerini de yükselttiğine dikkat çekilen raporda, şu değerlendirmeler yapıldı:
“Sosyal güvenlik sistemlerinin bu sınavdan başarıyla çıkmasının kısa ve uzun vadeli etkileri olacaktır. Öncelikle kısa vadede sosyal güvenlik sistemlerinin ürettiği faydaların toplumu tatmin etmesi, yaşanan krizin etkilerini hafifletecektir. Uzun vadede en önemli etkisi ise bireysel olarak kamu sigortasına karşı duydukları güven duygusunu etkileyecek olmasıdır. Bu algı kişilerin sosyal güvenlik mevzuatına uyumlarını da doğrudan etkilemektedir. Özellikle Türkiye gibi kayıt dışılığın bir azalış trendi gösterse de halen yüksek seyrettiği ülkelerde, bireylerin gönüllü uyum içerisinde olmaları ve kurumsal yapılarla işbirliği yapmaları, sigortalılık oranı üzerinde ciddi etki sahibidir. Bu durum özellikle gençlerde büyük önem taşımaktadır. Çünkü gençlik döneminde oluşan yargılar, ilerleyen dönemde de bireyin hayatını etkilemektedir.”
Pandemi Döneminde Gençlerin Sosyal Güvenlik Algısı Araştırma anketine katılanların yüzde 71,3’ü lisans ve üstü düzeyde eğitim almışken, örneklemin yüzde 50,4’ü bir işte çalıştığını beyan ediyor ve yüzde 17,5’i işsizlik tanımına uygun biçimde yanıt veriyor. Örnekleme katılanların yüzde 73,1’i sosyal güvenlik hak ve sorumluluklarını ya bildiğini ya da bu bilgilere nasıl ulaşacağını bildiğini ifade ediyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu
ILO’nun Anket Sonuçları Şöyle:
- “Türk sosyal güvenlik sistemi düzgün biçimde işleyen bir yapıya sahiptir” ifadesine katılıyor musunuz sorusuna; ankete katılan kadın ve erkeklerin yarıdan fazlasının Sosyal Güvenlik Kurumunun etkin işleyen bir kurum olduğu ifadesine katılmıyor. Katılıyorum ya da tamamen katılıyorum diyenlerin oranı erkeklerde yüzde 16,6 olarak kalırken, kadınlarda bu oran yüzde 10,4’te kaldı.
- “Türk sosyal güvenlik sistemi yaşlılık, hastalık ya da işsizlik konusunda kaygılarımı azaltıyor” ifadesine katılıyor musunuz sorusuna; hem kadınlarda, hem erkeklerde verilen yargıya katılmıyorum ya da şiddetle katılmıyorum diyenlerin oranı yüzde 60 civarında gerçekleşmiş. Tamamen katılıyorum diyenler arasında cinsiyetler açısından ciddi bir farklılık dikkat çekiyor. Bu yanıtı işaretleyen erkeklerin oranı yüzde 6,1’iken, kadınların oranı sadece yüzde 1,4 olmuş.
Genel Sağlık Sigortasına Güven Yüksek
- “Sosyal güvenlik sistemi sayesinde ekonomik kriz ya da pandemi gibi olağan üstü hallerde hastalanmaktan ya da işsiz kalmaktan korkmuyorum” ifadesine katılıyor musunuz sorusuna; erkeklerin yüzde 43,7’si, kadınların yüzde 51,2’si kesinlikle katılmıyorum derken; kesinlikle katılıyorum diyenler arasında yüzde 11,2’si erkeklerden, yüzde 5,3’ü kadınlardan oluşuyor.
- “Genel Sağlık Sigortası sayesinde, kaliteli ve uygun fiyatlı sağlık hizmetine ihtiyacım olduğu zaman ulaşabiliyorum” ifadesine katılıyor musunuz sorusu sorulmuş. GSS’ye duyulan güven, hem kurumun kendisine, hem de sisteme duyulan güvenin oldukça üstünde çıkmış. Soruda verilen yargıya katılıyorum ya da tamamen katılıyorum diyenlerin oranı, kurumsal güven sorusuna göre yüzde 56, sisteme güven sorusuna göre yüzde 61 daha yüksek.
Gençler Aileden Gelecek Yardıma Güveniyor
- Ankete katılanlara, “Aniden işinizi kaybetseniz, kime güvenirsiniz?” sorusu da sorulmuş. Kişiler işsizlik gibi ani gelişebilecek sosyal risklere karşı devletin sosyal güvenlik yapılarına değil, ailelerinden gelecek yardımlara güveniyor. Ankete katılan kadınların yüzde 57,8’i, erkeklerin ise yüzde 50,3’ü ani işsizlik karşısında ailelerinden gelecek yardımlara güveneceklerini ifade etmişler. Diğer taraftan kendi birikimlerine güvenen kişi sayısı erkeklerde, sosyal güvenlik sistemine güvenenlerin üstünde çıkmış.
- “Eğer işsizlik ile kayıt dışı çalışma arasında tercih etmek zorunda kalsanız, hangisini seçersiniz?” sorusuna ise verilen yanıt şöyle: Gençlerin neredeyse yüzde 67’si işsiz kalmaktansa kayıt dışı işleri tercih edeceklerini ifade etmişler. Bu oran erkek katılımcılar arasında yüzde 71’in üstüne çıkmış.
