Yapay zeka maliyetleri ve fiyatları düşürebilir, gerçek gelirleri ve talebi artırabilir, böylece yeni işler yaratabilir ve otomasyon kaynaklı kayıpları telafi edebilir. Teknolojik işsizliğe ilişkin öngörülerin defalarca yanlış olduğu ortaya çıktı; zira yeni sektörlerde makroekonomik istihdam yaratımı, mikroekonomik bozulmaları telafi ediyor. Yapay zekanın üretkenliği ve refahı artırarak yeni işlerin ortaya çıkması muhtemeldir. Dünya işsiz kalmayacak, ancak farklı şekilde çalışacak.
Bugün, iş inovasyonu vaadiyle yapay zekanın ekonomik tartışmaların ön saflarına çıkmasıyla, “teknolojik işsizlik” etrafında yeni bir felaket söylemi dalgası ortaya çıktı. Uzmanlar, makinelerin her şeyi ürettiği ve algoritmaların tüm hizmetleri sağladığı “işsiz bir dünyaya” doğru sürüklendiğimizi savunuyor. World Economic Forum’da, ‘Yapay zeka neden işsiz bir dünya yaratmayacak?’ başlıklı ilginç bir makale yayınlandı. Makaleden, çarpıcı başlıklar özetle şöyle:
Teknoloji kaynaklı iş yıkımı tahminlerinin uzun bir geçmişi ve buna bağlı olarak uzun bir başarısızlık geçmişi vardır. İşçilerin eskimesiyle ilgili kaygı, her yeni teknoloji nesliyle birlikte azalır ve artar. Otomasyondan kaynaklanan tehdit bir zamanlar o kadar vahim olarak görülüyordu ki, Bill Gates, işçiler üzerindeki etkisini yumuşatmak için şirketlerin insan emeği yerine robotları seçmesi durumunda bir robot vergisi önerdi. Yine de, iş gücü piyasasının yeniden yapıldığı son 80 yıldaki amansız teknolojik ilerlemenin ortasında, ABD ekonomisi 120 milyon iş ekledi. 2024’te, işsizlik oranı tarihsel olarak düşük kalırken ve gerçek ücretler artarken çok az kişi Gates’in robot vergisi fikrini hatırlıyor.
TEKNOLOJİNİN DEFLASYONİST DOĞASI
Günümüzde popüler bir anlatı olmaya devam etse de, teknolojik işsizliğin başarısız tahminleri tüm ekonomistler tarafından gözden kaçırılmadı. Daha iyimser değerlendirmeler, yapay zekanın işçileri -belki de en az beceriye sahip olanları- değiştireceğini iddia ediyor. Diğerleri ise işçileri değiştirmenin göründüğünden daha zor olduğunu, çünkü işlerin bir dizi görevden oluştuğunu ve yapay zekanın hepsini sorunsuz bir şekilde yapamayabileceğini savunuyor. Ancak, makroekonomi, yapay zeka karşısında kitlesel işsizliğe karşı en ikna edici argümanları sunar.
Rutin olarak göz ardı edilen şey, teknolojinin doğası gereği deflasyonist bir güç olduğudur. Teknoloji geniş çapta etkili olduğunda, maliyetleri ve fiyatları düşürür, tüketicilerin gerçek gelirlerini ve yeni mal ve hizmetlere olan talebi artırır ve böylece yeni istihdam yaratır. Belki de teknolojinin deflasyonist faydalarının en güçlü göstergesi gıda ile gerçekleşti. 19. yüzyılın sonlarında, tüm Amerikalıların neredeyse yarısı bir çiftlikte çalışıyordu ve harcanabilir gelirlerinin %40’ından fazlasını gıdaya harcıyordu. Sonraki 150 yıl boyunca, ardışık yenilik dalgaları çiftliklerde çalışan Amerikalıların yalnızca yaklaşık %1’ini bıraktı. Bu arada gıda bütçeleri gelirin yaklaşık %12’sine düştü.
YAPAY ZEKA BU TRENDE KARŞI KOYACAK MI?
Yeni teknolojiden yeni istihdama uzanan uzun yolculuğun her adımında yapay zekanın vaatlerini dikkatle incelediğimizde, yapay zekanın iş gücü piyasasının gençleşme ve uyum sağlama geçmişine son vermesinin pek olası görünmediğini görüyoruz.
Maliyet azaltma: Yapay zekanın, özellikle dijital teknolojilerin geçmişte zorluk çektiği hizmetlerde, emeğin yerini almada başarılı olması muhtemeldir. Bu etkinin hızı ve boyutu, bugün birçok kişinin beklediğinden daha mütevazı olsa da kademeli ve kümülatif olarak önemli maliyet azaltma (ve üretkenlik artışı) güvenli bir bahistir.
Düşen fiyatlar: Emek tasarrufu sağlayan teknoloji tekelleştirilmediği sürece maliyet rekabetini ve deflasyonu yönlendirmeye devam edecektir. Gıda üretimine özgü olmaktan çok uzak olan etki, üretilen mallarda görüldü ve şimdi hizmetlerde de ortaya çıkacak gibi görünüyor. Politika yapıcıların, AI’nın ekonomide deflasyonist bir güç haline gelmesini sağlamak için rekabetçi piyasa yapılarını izlemeleri ve sağlamaları gerekebilir.
Yeni talep: Gerçek gelir kazanımları genellikle yeni bir teknolojik dalga başladığında neredeyse hiç bilinmeyen mal ve hizmetlere olan talebi yönlendirir (birkaç on yıl önce sosyal medya pazarlamacılarının gelişini çok az kişi tahmin edebilirdi). Tüketiciler geri çekilir ve gelir kazanımlarını biriktirirse bu talep etkisi yetersiz kalabilir. Ancak, ortaya çıkan tasarruf fazlası olası görünmüyor ve doğrudan tarihsel kayıtlarla çelişiyor.
Yeni istihdam: Ya bir makine veya algoritma her zaman yeni talebi karşılayabiliyorsa? İnsanların tüm karşılaştırmalı üstünlüklerini kaybetmeleri oldukça düşük bir ihtimal. Yapay zekanın iş gücünü artıran özellikleri, iş gücünü ortadan kaldıran özellikleri kadar güvenilir.
Yapay zekanın etkisi, öncelikle gelecek kesintileri ve dalgalanmaları büyüten bir mikroekonomik mercek aracılığıyla görülecek, deneyimlenecek ve raporlanacaktır. Bu, yapay zekanın sahip olduğu makroekonomik vaatle karıştırılmamalıdır. Kitlesel teknolojik işsizlik, tarih dışı ve olası olmayan bir önerme olmaya devam ediyor. Yapay zeka önemli risklerle birlikte geliyor ancak yaygın işsizlik endişelerimizin başında gelmemeli. Çok daha olası bir sonuç, herhangi bir ekonomik dönüşümün mikroekonomik acısıyla noktalanan, üretkenlik ve zenginlikte kademeli bir artıştır. Dünya işsiz kalmayacak, ancak farklı şekilde çalışacak.
