Savaş risklerinin kapsamı dar bir şekilde uluslararası taşımacılık alanıyla sınırlıdır. Tüm ülkelerdeki çoğu sigorta poliçesi, sigortalanamayacak kadar büyük olduklarından, savaş eylemlerinin neden olduğu zararları hariç tutar. İkinci Dünya Savaşı arifesinde sigorta sektörü savaş risklerinin kapsamını değiştirdi ve NMA 464 maddesi gündeme geldi.
Rusya’nın, Ukrayna’yı işgali ve yaşanan savaş sigortayı da gündeme taşıdı. Savaş sigortanın kapsamında değil ve Rusya ile Ukrayna arasında yaşananlarla birlikte tüm sigortalarda savaş hali uygulanmaya başladı. Ancak denizcilik sigortalarında durum biraz daha farklı. Peki, sigortada savaş hali nereden kaynaklanıyor? Neden deniz sigortalarında durum, diğer sigortalara göre farklı. Mapfre Bülteninde, ‘Savaş sırasında sigorta neleri kapsıyor? Tarihte bir yolculuk’ makalesinde tüm bu sorulara cevap aranıyor.
Sigorta, 20. yüzyılda genişledi ve konsolide oldu ve ekonominin sayısız sektöründe önemli bir unsur haline geldi. Ama hepsinden öte, insanlığın tanık olduğu en büyük savaşlara yol açan derin siyasi değişimlerin yaşandığı bir dönemdi. Yüzyılın ilk yarısının zorlu zemininde, bireyleri ve şirketleri risklerden koruyarak kayda değer bir büyüme yaşayan sigorta şirketleri, yıkıcı olma potansiyeline sahip bir riskin nasıl ele alınacağı konusunda kendilerini bir yol ayrımında buldular. 19. yüzyılın başlarında sigorta piyasasının en fazla ivme kazandığı alanlardan biri ticaretti ve özellikle denizyolu yük taşımacılığı teminatı yaygınlaştı. Bu noktada sigorta şirketleri, bir düşman ülkenin askeri saldırıları nedeniyle gemilerin batması veya hasar görmesi için özel teminatlar sunarak, savaşın risklerinden kendilerini korumaya başladılar. Deniz sigortası endüstrisinde bugün hala savaş riskleri mevcuttur.
NMA 464 MADDESİ
Bununla birlikte, sektördeki diğer hatlar, onlarca yıl önce savaş kapsamında çalışmayı bıraktı. 1930’larda, savaş gibi büyük riskler ağırlıklı olarak, büyük sigorta şirketlerinin dünyanın diğer birçok yerinde henüz yeni başlayan bir piyasada faaliyet gösterdiği Londra’da karşılanıyordu. 1938’de Londra pazarındaki bu yönde adımlar atan sigorta şirketleri, deniz dışı işler için standart bir savaş hariç tutma maddesi üzerinde anlaştılar. Bugüne kadar devam eden mantık, silahlı çatışma risklerinin ele alınamayacak kadar büyük olduğuydu. O madde (NMA 464- Savaş ve İç Savaş Hariç Tutma Maddesi) şöyle:
“Savaş, işgal, yabancı düşmanların eylemleri, düşmanlıklar (savaş ilan edilmiş olsun veya olmasın), iç savaş, isyan, devrim, ayaklanma, askeri veya gasp edilmiş güç tarafından doğrudan veya dolaylı olarak meydana gelen veya bunların sonucunda meydana gelen kayıp veya hasar veya herhangi bir hükümet veya kamu veya yerel makam tarafından mülkün kamulaştırılması veya talep edilmesi veya imha edilmesi veya zarar görmesi.”
HİTLER’İN İLK İLHAKLARI, İSPANYA İÇ SAVAŞI
Bunun 1938’de olması tesadüf değildi. Avrupa, ertesi yıl II. Dünya Savaşı’na yol açacak artan militarizmle kritik bir andaydı.
1938, zaten gücünün zirvesinde olan Adolf Hitler’in ilhak politikasını başlattığı zamandı. Mart ayında, Nazi birlikleri, sahte bir referandumdan sonra Üçüncü Reich’ın başka bir eyaleti haline gelen komşu Avusturya’ya girdiğinde, ilk ilhak gerçekleşti. Ekim ayında, şimdi Çek Cumhuriyeti olan Sudetenland’ın Alman işgali geldi. Bu ilhak, savaştan kaçınma umuduyla hâlâ bir yatıştırma politikası uygulayan müttefiklerle yapılan Münih Anlaşması’nda karara bağlanmıştı. Bununla birlikte, savaş olasılığı Avrupa kamuoyunda zaten sağlam bir şekilde kurulmuştu ve bu senaryonun ortasında, Londra sigorta piyasası NMA 464’ü tanıttı.
İspanya İç Savaşı da savaş hariç tutma maddesinin yaygın olarak benimsenmesinde belirleyici bir rol oynadı. 1938’e gelindiğinde, ölümler zaten yüzbinleri buluyordu ve Avrupa, ülkenin paramparça edilmesini izledi. Bu, büyük çaplı bombalamaların siviller üzerindeki yıkıcı etkilerinin görüldüğü ilk çatışmaydı. Önceleri askeri hedeflere, şimdi ise cepheden yüzlerce kilometre uzaktaki sivil nüfusa ve mülklere ulaşabiliyorlardı. İspanya’da, yakında Avrupa’yı harap edecek yeni bir savaş biçimi denendi. Ayrıca, siyasi şiddet, geleneksel savaş biçimlerini aşarak önemli sayıda ölüme ve maddi hasara neden oldu. Daha önce başka ülkelerde emsalleri olan bu olgu, sigorta muafiyetlerinin genişlemesine yol açmıştır.
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI SIRASINDAKİ İLGİNÇ VAKA
Savaş hariç tutma maddesi tüm dünyada yaygınlaştı ve sigorta şirketlerinin savaş fiillerinin neden olduğu tahribattan sorumlu tutulamayacakları fikri yasal bir zemin oluşturdu. On yıllardır, bu riskleri sigortalarken en büyük zorluklar, bir düşman askeri gücünün sorumluluğunun veya hasarın çatışmanın bir sonucu olduğu gerçeğinin net olarak belirlenemediği durumlarda ortaya çıkmıştır. Yıllar geçtikçe, mahkemeler, birçoğu savaş halindeki ülkelerde kayıplara uğrayan çok uluslu şirketleri içeren, bu bağlamda birkaç karmaşık anlaşmazlığı çözmek zorunda kaldı.
Bazı ilginç vakalar da var. I. Dünya Savaşı sırasında, ‘savaş riskini’ hariç tutan bir poliçeyle sigortalanmış iki ticari gemi arasındaki çarpışmayı içeriyor. Çünkü deniz sigortası bu alanda öncüydü. Her iki gemi de gecenin ortasında ışıkları olmadan dönüyordu ve biri, bir denizaltı tarafından tehdit edildiğinde, çarpışmadan birkaç saat önce rotasını değiştirmişti. Hasar, teminat dışı bırakılarak savaş riskleri kapsamına girdi mi? ABD Yüksek Mahkemesi, bir asır önce bunun çetrefilli bir mesele olduğunu açıkça belirterek, olmadığına karar verdi.
TERÖR SALDIRILARI VE YENİ TEHDİTLER
NMA 464 maddesi, 11 Eylül terör saldırılarının bu risklerin çoğu sigorta sözleşmesinde yer alan istisnaların bir parçası haline gelmesine neden olduğu 2001 yılına kadar küresel standart olarak kaldı. Gerekçe benzer; terör örgütlerinin genel bir politikayla karşılanamayacak kadar büyük zarara yol açma potansiyeli vardır, ancak bu vakalarda devlet desteğiyle belirli kapsamlar getirilmiştir. Örneğin, Almanya’da bir sigorta şirketi terörle ilgili 3 milyar avroya kadar olan zararlardan sorumludur ve bu noktadan sonra Alman Devleti 10 milyar avroya kadar sorumlu olacaktır.
Teknolojik gelişmeler ve jeopolitik gerilimlerin yarattığı karmaşık senaryonun ortasında, sigorta sektörünü bir kez daha değiştirecek yeni tehditler ortaya çıktı. Bunlar, devletlerin veya terör örgütlerinin elinde yıkıcı hasara yol açabilecek yeni bir silah türü olan siber saldırılardır.
Bu yazı Mapfre Bültenindeki, Javier Caamaño Malagon “Savaş sırasında sigorta neleri kapsıyor? Tarihte bir yolculuk” başlıklı yazısından alınmıştır.
